In 1991 bezocht schrijver en tv-presentator Boudewijn Büch de Kanaaleilanden. Dat had te maken met zijn grote liefde voor eilanden én de schrijver Victor Hugo, die daar twintig jaar woonde. Wat Indipendenza wil weten: wat is er veranderd op de Kanaaleilanden sinds Boudewijn Büch dit programma maakte?
2113 woorden / 11 minuten leestijd / Thema’s: Jersey, Kanaaleilanden, Boudewijn Büch / Vorm: reisreportage
De Kanaaleilanden stonden in 1991 op het gerecht van het programma De wereld van Boudewijn Büch. Hij bezocht voor de VARA 14 jaar lang talloze gebieden en eilanden. Met name eilanden hadden zijn interesse. Hij bezocht Dunk Island (Australië), Vanuatu, Paaseiland, Britse Maagdeneilanden, Christmas Island, Tahiti, Turks & Caicoseilanden… En dus de Kanaaleilanden.
Hij sprak er meestal met conservatoren in archieven en musea en vertelde gepassioneerd de verhalen over deze eilanden.
Het tv-programma van de VARA stelde hem in staat om al zijn passies achterna te reizen, van dodo’s tot Mick Jagger – zijn passies waren overbekend, nog net niet iedere Nederlander kon ze oplepelen. Hij was populair als tv-presentator vanwege die passies en tussen 1988 en 2001 verschenen meer dan 175 afleveringen op de Nederlandse televisie.
Büch overleed in 2002 en dat betekent dat intussen een hele groep Nederlanders niet met zijn shows bekend zijn. Toch was dit programma de voorloper van al die moderne reisseries waar je nu in omkomt. Ik keek ze aan de ene kant graag – vanwege Büchs unieke passies – maar aan de andere kant irriteer ik me geregeld aan zijn lompheid, en hoe hij zonder gêne regelmatig stellige conclusies trekt.
Op YouTube zijn alle afleveringen gratis te bekijken. Hieronder is die van de Kanaaleilanden gedeeld voor educatieve doeleinden.
Wat is er in 35 jaar veranderd op de Kanaaleilanden?
Indipendenza reisde dit jaar zelf naar de Kanaaleilanden om het spoor van Boudewijn Büch in dit tv-programma na te gaan. Het is een combinatie van een reis en een onderzoekje. Is het daar nog hetzelfde als toen hij er rondliep? Of zijn de Kanaaleilanden gemoderniseerd? Hoe ziet het er eigenlijk uit?
Van 1991 naar 2026 is een flinke stap in de tijd. In de aflevering hierboven valt in een gesprek bijvoorbeeld het woord Maastricht (Europees akkoord van 1992), en vertelt iemand van de eilanden dat aansluiting weinig zin heeft, “want Europa is zo ontzettend groot”. Intussen zitten we in het post-Brexit tijdperk (waarbij er weinig gevolgen waren voor de Kanaaleilanden, want ze zaten officieel niet in de EU).
Als je er rondloopt, valt het meteen op hoe (op het oog) weinig er is veranderd. Het ziet er allemaal nog uit zoals in de serie. De bootverbinding tussen de eilanden is nog steeds niet frequent en vrij duur. De Kanaaleilanden zijn allemaal vrij op zichzelf (met name Jersey en Guernsey) en lijken niet bezig met het verbeteren van onderlinge verbindingen. Dat zijn ze al eeuwen dus vreemd is dat niet.
De Kanaaleilanden in een paar feiten:
- De Kanaaleilanden bestaan uit dertig eilanden en eilandjes, waarvan vijf bewoond: Jersey, Guernsey, Herm, Sark en Alderney.
- Hun geschiedenis is gelinkt aan Normandië. Bekijk de video op YouTube voor meer uitleg.
- Straatnamen en familienamen zijn Franstalig, maar mensen spreken Engels (sommigen ook de lokale taal, het Jèrriais).
- De Kanaaleilanden waren het enige stukje VK dat bezet werd door de Duitsers tijdens WO II.
- De eilanden zijn géén onderdeel van het VK maar leggen verantwoording af aan de Britse koning. Ze hebben eigen regeringen. Lees meer op Wikipedia.
- De getijdenwerking laat het waterpeil bijna negen meter zakken waardoor de schepen in de havens droog liggen op de zeebodem.
In Büchs video zag je al veel auto’s rijden – dat is onveranderd. Guernsey en Jersey behoren tot de drie landen ter wereld met de hoogste autodichtheid (alleen in San Marino is het hoger). Ze hebben er meer dan één auto per persoon. Nederland heeft bijvoorbeeld gemiddeld een auto per twee personen.
De wegen zijn smal en voor fietsers zijn er daardoor weinig mogelijkheden (ik heb maar één echt fietspad geteld). Voor voetgangers zijn er smalle stoepen waar je vaak maar met één persoon tegelijk op kunt lopen.
De getijdenwerking in de haventjes ziet er exact zo uit als tijdens Büchs bezoek. Zie deze foto van Guernseys haven naast een printscreen uit Büchs aflevering (hij staat hier wel een stukje lager):
Nog aardiger is het om met nóg eerder te vergelijken: de thrillerserie Bergerac van begin jaren tachtig die zich op Jersey afspeelt. Ook dan lijkt er weinig veranderd.
In die serie zie je een bus op de Gorey Pier draaien: dat gaat nu precies zo, zelfs de halte is hetzelfde gebleven in ruim veertig jaar tijd. Hotel/restaurant Moorings bestaat nog steeds. De pier is zelfs precies hetzelfde als toen inspecteur Bergerac er rondrende. Het is vermoedelijk nu niet veel anders dan als je er in 1970 had rondgelopen.
De enige twee dingen die wél anders waren dan de serie uit 1981 (enige seizoen dat ik heb gezien), zijn het nieuwe entreegebouw bij de Jersey War Tunnels en het veel uitgebreidere incheckgedoe bij de boten.
Een ander voorbeeld van deze tijdloosheid op de Kanaaleilanden is de eettent The Hungry Man, die al sinds 1947 in de baai van Rozet staat. Blijkbaar nooit ten onder gegaan aan concurrentie, mismanagement, niet vinden van opvolgers of deplorabele economische situaties. Afgezien van de reguliere fish and chips kun je er ook vegetarische broodjes bestellen, dus sommige dingen veranderen wel.
Een verklaring voor dit behoudende karakter kan zijn dat Jersey en Guernsey allebei vrij klein zijn en dus weinig ruimte hebben om iets nieuws te doen.
Jersey is maar 14,5 kilometer breed en 8 kilometer lang (zie alle feiten op de website van Jersey). Om het in perspectief te plaatsen: zelfs Texel is nog groter. Dat is 8 kilometer breed en 20 kilometer lang. Maar het grote verschil zit hem niet in het land maar in de mensen die erop zitten. Texel heeft bijna 14.000 inwoners, Jersey meer dan 100.000…
Praten met staatsmensen van de Kanaaleilanden
Terug naar Büch en zijn reis in 1991. Hij begint op Guernsey en spreekt daar met een senior parlementslid en minister van toerisme. “Ik ben een echte Guernseyman. We horen niet bij het VK, we zijn onafhankelijk. Mijn voorouders zijn van voor 1066.”
Büch spreekt ook met een gepensioneerde staatsman van Jersey, die hij naar voren duwt om beter in beeld te komen. Die legt het politieke systeem nog eens uit. “De gouverneur van het VK maakt geen deel uit van het parlement, maar brengt rapport uit aan de koningin. Hij zal vast soms zijn mening willen geven maar hij mag niets zeggen.”
Hij bezoekt de frappante eilandjes Herm en Sark, die vlakbij Guernsey liggen. Hij spreekt met de seigneur van Sark, die dus in naam van de koning of koningin het eiland runt. Het is een wat ongemakkelijk gesprek, door een combinatie van Büchs directheid en dat hij niet goed geïnformeerd oogt.
Ik snap zijn interesse in eilandjes Herm en Sark, en ben er zelf helaas niet geweest. Als troost kan ik wel deze prachtige video van dertig minuten over Herm in de jaren vijftig delen. Een ‘live’ rapportage, waarbij de ongeveer tien bewoners telkens heel toevallig in beeld lopen:
Het enige stukje Verenigd Koninkrijk dat bezet was
Op Guernsey praat Büch met schrijver Frank Stroobant. Hij was ooggetuige van de Duitse bezetting van het enige stukje Verenigd Koninkrijk en schreef er het in 1967 gepubliceerde boek One man’s war over. Hij maakte aantekeningen tijdens 30 dagen dwangarbeid in Duitsland en werkte het uit tot een boek dat hij zelf uitgaf. Stroobant sprak tegen Büch over het akelige lot van de vele dwangarbeiders op de eilanden.
Je komt Stroobants verhaal ook tegen als je de Jersey War Tunnels bezoekt. Overal op Jersey en Guernsey kom je de leftovers tegen van de bezetting van de nazi’s, bunkers en afweergeschutlocaties. Deze tunnels waren bedoeld als verdedigingslocatie – maar veranderden in een ondergronds hospitaal, gereedgemaakt voor de te verwachten invasie.
Je ziet Duitse poppen met schermen als gezichten. ‘Zou jij een Duitse soldaat een ijsje laten kopen? Hij heeft zelf kinderen en mist ze.’ Redelijk absurd maar je snapt waarom ze hiervoor kiezen: zo maak je invoelbaar hoe lastig het is om met bezetters te moeten leven.
De tunnels bevatten ook diverse verhalen over de dwangarbeiders, die uit heel Europa werden meegenomen (ook Nederlanders) om hier aan de tunnels te moeten werken. Een vreselijk bestaan.
Büch reist door naar Jersey (jursie aldus Büch) en praat daar in de hoofdstad St Helier met een oud-senator, ook minister van Toerisme, die ook een paar fraaie uitspraken doet. Al deze mensen klinken erg relaxed voor politici.
Victor Hugo op de Kanaaleilanden
Vervolgens focust Büch zich op de schrijver Victor Hugo. Hugo woonde twintig jaar op de Kanaaleilanden toen hij een persona non grata was in Parijs. En schreef er onder andere Les Miserables.
Büch bewonderde een aantal specifieke mannen enórm, zoals Goethe, Mick Jagger en Victor Hugo. Waarom hij Hugo zo bewonderde wordt mij niet duidelijk maar de anekdote die hij vertelt in de aflevering over het vinden van Hugo’s rots in Jersey (zie de foto) is wel vermakelijk.
Victor Hugo’s huis op Guernsey heb ik niet gezien maar dat is nog steeds te bezoeken. Büch bezocht het diverse keren, zegt hij in de aflevering. Zelf heb ik nooit zoveel met schrijvershuizen of -kamers maar voor de Hugo-liefhebber (en ik zou zeggen ook de Büch-liefhebber) is het ongetwijfeld een niet te missen bezienswaardigheid.
Wat mist er in de episode van Boudewijn Büch?
Er zijn een paar dingen die ontbreken, valt me op als ik er ben. Büch heeft meestal weinig aandacht voor kunst – zijn interesse ligt duidelijk bij natuurhistorie – maar ik kan het onderwerp zelf niet links laten liggen. Er zijn best wat galeries en musea. Neem de Mill Street in Guernsey, waar galeries verzameld zijn en streetart te vinden is.
In Central Market vind je ook werk van lokale kunstenaars. Het meeste is nogal toeristisch, maar ik vond er toch een werk van een kunstenaar met een fascinatie voor brutalisme.
Een van de leukste dingen om te doen op Jersey komt niet voor in de aflevering: een wandeling over de zeebodem van Jersey tijdens eb. Je kunt dan opeens honderd meter lopen waar net nog de zee was. Het komt het dichtst bij een bezoek aan een vreemde planeet.
Check eerst online de tijden van eb en vloed. Begin vervolgens op het juiste moment op Greenpoint en loop dan helemaal door tot St Helier en… de plaquette van Victor Hugo, en doe dan een groetje naar Büch en Hugo in de hemel.
Büch was sowieso niet zo van de fysieke activiteiten. In zijn aflevering zie je niets van de spectaculaire uitzichten langs de kusten. Als wandelliefhebber kun je niet de noordkust van Jersey en de zuidkust van Guernsey laten liggen. De paden zijn prima te doen en de uitzichten zijn voortreffelijk. Een rondje om het eiland wandelen in minder dan een week tijd is mogelijk, als je een beetje doorstapt.
De stadjes laat hij ook links liggen in de video. Dat is best jammer. St. Helier is een prettige stad om in te vertoeven. Het heeft de grootte van Venlo, Delft, Deventer. Je vindt er diverse supermarkten en cafés. Daar haalde Büch altijd zijn neus voor op want er zijn geen opgezette dodo’s te vinden. Ook St. Peter Port (hoofdstad van Guernsey) is voor toeristen aardig om doorheen te dwalen. Met een hoog en laag deel van de stad doet het een beetje denken aan Edinburgh.
Tot slot – wat ik het meeste miste – zijn de prehistorische vondsten op deze eilanden. La Hougue Bie is 4.000 jaar oud en staat in de top tien van oudste monumenten ter wereld. Het is ouder dan de piramiden.
Als je kunt bukken, mag je er gewoon naar binnen. En je voelt je even een prehistorisch mens. Tijdloos, zoals je wel moet zijn op de Kanaaleilanden.
De toeristentoppers van de Kanaaleilanden:
- Wandel bij eb over de zeebodem
- Slenter door de zijstraten in St Peter Port (hoofdstad Guernsey)
- Sta tegenover een Neanderthaler in het Jersey museum in St. Helier
- Bewandel de vele kustpaden
- Bezoek Herm, Sark of Alderney
- Zie Victor Hugo’s huis op Guernsey
- Bezoek met eb de vuurtoren La Corbière op Jersey
- Bestudeer geschiedenis via de Jersey War Tunnels
- Zie de botanische tuin van St Helier
- Kruip door de tunnel van La Hougue Bie naar het eind