Martha Cooper werd een beroemd fotografe vanwege het fotoboek Subway Art. Spray Nation (2023) biedt nog meer foto’s over de graffiticultuur. Wat Indipendenza wil weten: hoe doe je dat, een subcultuur vastleggen?
1536 woorden / 8 minuten leestijd / Thema’s: geschiedenis, graffiti, kunst, straat, fotografie
In het prachtige boek Spray Nation (2023, Prestel) wordt recht gedaan aan de unieke fotografie van Marthe Cooper. Met een voorwoord en vier essays en honderden, honderden foto’s is het een van de mooiste graffiti-overzichtswerken dat ik ken.
We kijken in het boek niet alleen naar graffiti’s van de ‘klassieke periode’ in New York, maar ook naar de wereld erachter. We zien Lady Pink in de keuken in Queens, een man die hout in South Bronx toevoegt aan een vat met vuur, graffitischrijvers die aan de metro hangen, mensen die over het volgetagde metrostation 125 Street lopen, Madonna samen met Jean-Michel Basquiat en heel veel portretten van schrijvers.
En, heel aardig, zien we in dit boek ook de fotografe achter dit werk. We zien haar over een hekje klimmen, met kinderen praten. Er is ook een leuke foto van het verschijnen van Subway Art in 1984, waarbij ze het boek laat zien voor een expositie in Londen. En ook deze iconische foto met de stoere cops in de volgetagde metro:
Maar hoe doe je dat nu, een subcultuur vastleggen? Vijf lessen die je kunt leren van Martha Cooper.
Les 1: stel je open als er ineens een kans op je pad komt
Hoe begon dit geweldige avontuur? Als dochter van een cameraverkoper in Baltimore leerde ze al jong omgaan met fotografie. Ze begon te werken voor The New York Post en maakte straatreportages over kinderen die speelden op lege stukken in de stad.
Tijdens een vakantie in Haïti zag ze kinderen zag spelen met op straat gevonden spulletjes. Ze ging vervolgens in New York in Alphabet City ook kinderen fotograferen die ook creatief waren met straatrestanten.
Op een dag kwam ze tijdens zo’n fotoreportage een jongen tegen die graffiti maakte. Hij vertelde haar over de graffiticultuur, waarbij jongens aliassen op muren en metro’s schreven. Die jongen liet haar kennismaken met de graffitischrijver Dondi, en dat leverde onder andere deze beroemde foto op.
Ze wilde meer ontdekken en stopte met haar werk bij The New York Post. Ze kwam met nog veel meer graffitischrijvers in contact (“Ik was een poosje geobsedeerd door de graffiticultuur”). Van 1980 tot en met 1984 fotografeerde ze dagelijks de grote graffiti-designs (‘pieces’) op metro’s, maar ook de scene eromheen. Ze werd door hen ‘Marty’ genoemd.
Schrijver Brian Wallis trekt in een essay in Spray Nation de lijn naar een traditie van ‘de nieuwe documentaire benadering’ van de jaren zeventig:
Onafhankelijke fotografen, zoals Larry Clark, Susan Meiselas, Jill Freedman, Mary Ellen Mark en Danny Lion legden ‘insiders’ vast van verschillende gesloten gemeenschappen van buitenstaanders. (…) Martha Coopers fotografische projecten, ook haar metrofoto’s, hebben altijd geprobeerd om populaire expressies van onderscheidende culturen in sommige buurten vast te leggen – en aan mee te doen.
Het bijzondere is dat ze niet alleen oog had vanuit de culturele kant, maar óók voor de kunstkant, de graffitistijlen. Een schrijver zei volgens Spray Nation:
Marty was de eerste volwassene die echt opmerkte wat we aan het doen waren.
Er was niets gechoreografeerd, zei dezelfde graffitischrijver:
Die foto’s van ons zijn niet geoefend of in scène gezet, noch geregisseerd of gesuggereerd. Marty was daar om de wilde dingen in hun natuurlijke habitat vast te leggen, en vastleggen deed ze.
Dat past bij haar karakter, legt Steve Harringen in een essay in Spray Nation uit:
Ze is een intellectueel nieuwsgierige etnograaf, een onderzoeker van mensen, cultuur, middelen en technieken die liever dingen zou ervaren dan een boek over lezen, en het liefst nu onmiddellijk.
Hoe een witte vrouw dit voor elkaar kreeg in een zwarte cultuur, legt ze uit in een interview met Artplugged:
De scene was altijd multiraciaal – zwart, Latino en blank. Om erbij te horen moest je laten zien wat je in huis had. Ik werd geaccepteerd omdat ik oprecht geïnteresseerd was in wat er gebeurde, goede foto’s kon maken en die mogelijk ook gepubliceerd kon krijgen. (…) Ik vond het interessant om jongeren te volgen die, grotendeels zonder tussenkomst van volwassenen, hun eigen cultuur aan het ontwikkelen waren, met onder meer kunst, muziek en dans.
Les 2: verleg je grenzen
In het begin maakte ze zich nog wel druk om haar foto-apparatuur, maar later verlegde ze steeds meer haar grenzen. Soms was het best gevaarlijk, ’s avonds illegaal rondlopen op het spoor, maar in een van de essays geeft Miss Rosen aan dat Martha Cooper die spanning juist wel interessant vond:
Je begrijpt die spanning die je voelt als je het doet en bang bent dat je betrapt zou kunnen worden.
Een graffitischrijver noemde haar ‘fearless’:
Ik stond versteld van hoe behendig ze het terrein betrad, zonder enige angst voor hoogte of arrestatie, terwijl ze de rails met 6.000 volt stroom die door de derde rail knalden overstak en als een levendige tiener tussen de wagons klom.
Les 3: werk naar een resultaat
Al dit intensieve werk leverde in 1984 het beroemde fotoboek Subway Art op – gemaakt met collega-fotograaf Henry Chalfant. Iedereen noemt het met recht de graffitibijbel. Ik weet ook nog hoe ik als klein jochie ademloos naar dit boek keek en met vriendjes dingen natekenden. Het is zo legendarisch dat de Nederlandse graffiti-artiest Furious het zelfs heeft nagemaakt: Repainting Subway Art.
Toch was het geen succes bij verschijning, blijkt uit een essay in het boek Spray Nation waarin Martha Cooper wordt geciteerd:
Er was geen ‘hoopla’. We deden geen enkele publiciteit. Ik herinner me ook geen releaseparty. Ik herinner me niemand die over het boek sprak. Het leek net of het kwam en meteen weer weg was.
Het was een ‘sleeper’ en zou steeds meer verkopen, uiteindelijk meer dan een half miljoen exemplaren in vijfentwintig jaar. De foto’s werden overal ter wereld gezien als een referentiekader en inspireerden talloze andere graffitischrijvers.
In dit interview uit 1984 – net na het verschijnen van het boek – geeft ze wat meer uitleg over het boek en hoe het tot stand kwam. Het gesprekje duurt slechts drie minuten, daarna volgen er sfeerbeelden die goed weergeven hoe New York er toen uitzag. Dat loont de moeite om het af te kijken. (Onderaan dit artikel is nog een video van Martha Cooper in New York maar veel recenter.)
Les 4: weet ook wanneer het tijd is om weer verder te gaan
De grote golf van schrijven op treinen begon hierna wat te verdwijnen, staat in het boek waarin Martha Cooper opnieuw geciteerd wordt:
Toen de treinen stopten, kakte het een beetje in. Met FUN en al die galeries was er een gevoel dat er iets gebeurde maar op een of andere manier stierf het een stille dood.
Juist in die tijd verschenen diverse films met graffiti-artiesten, zoals Wildstyle, Style Wars (ook van Henry Chalfant) en Stations of the Elevated. Ze staan allemaal in dit artikel op Graffstorm.com. Maar creatieve vernieuwingen kwamen steeds meer uit Europa, met name Parijs en Amsterdam.
Martha Cooper focuste zich op andere projecten. Ze reisde veel over de hele wereld. Een ander project is de vergelijking tussen de steden Soweto (Zuid-Afrika) en Sowebo (wijk in Baltimore), waar ze tien jaar aan gewerkt heeft. Ze wilde er een boek van maken maar zelfs ondanks haar grote naam wilden uitgevers er niet aan.
Je moet als fotograaf leren hoe je afwijzingen moet accepteren maar er ook niet door laten stoppen. Soms is het beter om maar verder te gaan met een ander project. Wees voorzichtig maar niet te voorzichtig.
Les 5: denk op dat moment niet te veel na wat betekent
Al het fotomateriaal blijft veel opleveren. In 2020 ging Martha Cooper voor een expositie in Berlijn nog eens door alle foto’s heen. Voor Spray Nation (uitgebracht in 2023) bestudeerden Cooper en redacteur Roger Gastman honderdduizenden 35mm Kodachrome-dia’s, die ze vervolgens digitaliseerden. Ze draagt haar archief nu over aan het Library of Congress.
Veel van wat ze fotografeerde is natuurlijk verdwenen, legt uitgeverij Prestel op zijn eigen site uit:
De beelden leggen een rauwe New York-periode vast die voorgoed verdwenen is.
Wat was nu haar geheim? In het interview met Artplugged zegt ze:
Hard werken en doorzettingsvermogen zijn essentieel. De uitdaging om ongewone onderwerpen te onderzoeken en een goede foto te maken, houdt me op de been.
Het boek Spray Nation is een prachtige erfenis over graffiti en kan zeker wedijveren met Subway Art.
