1 april 2024 / 2326 woorden / 12 minuten leestijd / thema’s: literatuur, surrealisme, poëzie, fantastisch proza

Twee ruggen van Marcel Béalu’s werken staarden mij ooit aan in de boekenkast van de boekwinkel waar ik werkte. Een strak groen en blauw gebonden exemplaar. Met foto’s van Eugene Atget op de cover. Onderaan de mij toen onbekende uitgeverij Coppens & Frenks.

Ik dacht meteen: dit moet wat zijn. Het is de combinatie van zo’n vrij onbekende schrijver in een vertaling, ook mooi uitgegeven door liefhebbers, dan moet er wat goeds aan de hand zijn. Ik begon met een paar zinnen en voor ik het wist zat ik in de wereld van een schrijvende surrealist.

Slechts twee echte romans, dan heb je zijn hele oeuvre wel. Toch is dat oeuvre qua titels enorm: dat komt door al zijn korte verhalen. Bekijk ze hier maar eens. Uitschieters zijn de enige twee romans die hij schreef en vertaald zijn: De ervaring van de nacht (1945, vertaling Tineke van Dijk) en Onpersoonlijk avontuur (1954, vertaling Jeanne Holierhoek).

Beide zijn in Nederland uitgegeven na Béalu’s overlijden (in 1993) bij uitgeverij onbekende uitgeverij Coppens & Frenks, die hard zijn best deed om kleine pareltjes in de literatuur af te stoffen. Helaas is de uitgeverij ook ter ziele gegaan.

Wie was Marcel Béalu en wat voor leven leidde hij?

Béalu heeft geen typische geschiedenis van een schrijver die in Parijs opgroeide en de mode van de tijd snel onder de knie kreeg. Hij werd geboren in 1908 en groeide op in Selles-sur-Cher. Dat is een stadje ten oosten van Tours en ten zuiden van Orléans. Hij werd hoedenmaker in Montargis (stadje ten zuiden van Parijs) en leerde zichzelf ondertussen literatuur – zoals je vroeger sowieso veel meer autodidacten had (die markt is tegenwoordig commercieel geworden met schrijfcursussen).

Zijn jeugddroom is schrijver worden, vertelt Jeanne Holierhoek in het nawoord:

In 1944 besluit Marcel Béalu, op dat moment zesendertig jaar oud, zijn hoedenwinkel in Montargis vaarwel te zeggen en daarmee ruimte te scheppen voor de realisering van zijn jeugdideaal: een leven als schrijver, in dienst van de literatuur.

De schrijver Max Jacob was een groot supporter van Béalu. Hij motiveerde hem om het schrijven nog iets meer na te streven, maar ook om de hoeden trouw te blijven, ‘want ze horen straks bij je legende’. Béalu kwam er inderdaad op een originele manier op terug, toen hij jaren later zijn autobiografie schreef met de titel: Le chapeau magique (De magische hoed).

In 1944 gaf Gallimard Béalu’s eerste boek uit. Een bundel met korte, poëtische teksten. De reacties waren vrij positief.

Zijn proza werd nogal eens in een adem genoemd met andere surrealistische werken die in dezelfde tijd werden gemaakt. Die vergelijking gaat wel een beetje mank. Volgens vertaler Jeanne Holierhoek heeft het eerder wat van de soms absurde, mysterieuze werken van schrijvers Gérard de Nerval en E.T.A. Hoffman. Ik zou het ook niet echt surrealisme noemen, meer een soort mysterieuze en fantastische verhalen.

Marcel Béalu wilde het zelf ook geen surrealisme noemen:

Ik probeer een klassieke, een voor iedereen begrijpelijke taal te schrijven, wat niet direct de ‘écriture automatique’ of de surrealistische spelletjes typeert. Mijn surrealisme ligt in de personages, de situaties, de plaatsing. Boven ‘surrealisme’ verkies ik woorden als het bovennatuurlijke, het irreële, het surreële, het onirische, allemaal termen die je in het woordenboek kunt terugvinden.

Béalu ambieerde het hogere, het ongrijpbare van literatuur. Het was na de oorlog moeilijk om fulltime schrijver te zijn en hij begon daarom een meubelwinkel in Fontainebleau. Daarvoor bezocht hij veel veilingen, waarover het boek Onpersoonlijk avontuur gaat.

In 1948 dacht hij: waarom meubels als ik meer van boeken hou? Hij begon een boekhandel in Parijs, Le Pont Traversé. Die verplaatste nogal eens. Hij vestigde zich eerst in de Rue de Beaune, later in Rue Saint-Séverin en uiteindelijk in Rue de Vaugirard. En daar zit de zaak tot vandaag de dag nog steeds, maar het is wel een eetgelegenheid geworden.

Als oud-boekverkoper kan ik genieten van deze opmerking van hem:

Iedere schrijver zou eens stage moeten lopen in een boekhandel. Als je ziet hoeveel boeken er al geschreven zijn, word je wel wat terughoudender in het aanbieden van je eigen schrijfsels, en dat kan de kwaliteit alleen maar ten goede komen.

Met zijn boekwinkel hield hij, zoals Jeanne Holierhoek het zegt, vinger aan de pols van wat met schrijven in de mode was, en kan hij zich sterk maken voor schrijvers die volgens hem meer aandacht verdienen. In 1957 begon hij ook nog oom die reden een literair tijdschrift: Réalité secrètes. Dat zou blijven bestaan tot 1971.

Jarenlang schreef hij talloze gedichten en korte verhalen (of in het Frans: micro-nouvelles). Een redelijk vaak geciteerd gedicht is Poemes à dire. Zijn twee eerder genoemde romans gaven hem enige bekendheid.

In 1971 werd de surrealistische film L’Araignée d’eau gemaakt naar een verhaal van Béalu. Hij schreef mee aan de dialogen. Ik heb het geprobeerd maar toch hield ik het niet tot het einde vol. De taal van Béalu werkt volgens mij juist goed op papier, hoewel zijn verhalen zeker iets filmisch hebben.

Béalu overleed in 1993.

Waar gaat De ervaring van de nacht over?

Marcel Adrien heeft last van bijziendheid. Hij bezoekt oogarts Fohat. Die geeft hem een pakket met een heleboel pillen mee en Adrien begint spontaan te lopen. Tot hij aan een plein een hotel vindt met een kamer te huur.

Er is iets vreemds met het hotel. Een eigenaar of eigenaresse is in geen velden of wegen te bekennen. Een vrouw – Edith – is de enige andere bewoner. Het was een voormalig poppenfabriek, vertelt zij, en ontwikkelde zich als een soort huwelijksbureau door toeval. Zo ging het in de ‘betere jaren’: een mannelijke huurder komt en trouwt met de enige vrouwelijke huurster. Zo ging het jarenlang maar Edith had nog geen succes.

Adrien krijgt prompt een baan aangeboden bij de winkel Andco & Cie. Daar is ook al iets vreemds mee aan de hand. Het is een door-en-door corrupt bedrijf, ontdekt hij. Ze bezitten alle zaken in de buurt. Die buurt is ‘het armoedigste zootje krotten dat men zich kan voorstellen’. Uit sommige sloppen komt een geur naar boven die ‘een bataljon rioolarbeiders op de vlucht zou jagen’. Alleen het pleintje waar hij woont, is gevrijwaard gebleven. Toch is alles is met elkaar verbonden, beseft hij.

Zijn oogkwaal bepaalt zijn lotsbestemming, merkt hij op zeker moment op. Dankzij de pilletjes van dokter Fohat kijkt hij anders naar de werkelijkheid.

Ik moest dit provisorische leven aanvaarden, zelfs als het altijd zo zou blijven, zeker als het altijd zo zou blijven.

Hij pakte de taxi en komt terecht in een rijke buurt, de Avenue. Mensen kijken hem na om zijn mooie ogen, waar hij zelf ook wel verbaasd over is. Hij leidt er een mondain leven dat hem niets anders opleverde ‘dan de muffe smaak van een reeks teleurstellingen’. En dan, als hij echt goed gaat zoeken, komt hij dokter Fohat weer tegen. Ditmaal op een zolder en niet meer praktiserend als oogarts. Die kan hem wel nieuwe ogen geven met superkracht als gevolg.

Voor de ik-persoon begint dan een vreemde periode: dingen die hij lief heeft, verpulvert hij met zijn enorme kracht. Deze droomwerkelijkheid waar hij nu permanent in verkeert, begint meer en meer op een nachtmerrie te lijken:

De onzichtbare macht van het kwaad zorgde ervoor dat aan die leegte weldra slechte gedachten ontsproten. Bij het ochtendgloren kwamen ze in giftige bosjes op. Ik had mezelf mijn reden van mijn bestaan kunnen teruggeven door eenvoudig de bril af te zetten. Maar ik had even geen zin meer om dat gebaar te maken. De prachtige wereld die ik had gezien, interesseerde me niet meer, aangezien me niets zou bevrijden van de vernietigende kracht die er de prijs voor was.

Wat een hoop mysterie! Het is verleidelijk om het boek te gaan analyseren, te ‘begrijpen’. Béalu geeft veel materiaal waar je wat mee kunt als gretig interpreterende lezer. Het probleem met de ogen, de verpauperde en corrupte stad (achter de facade van het plein), het hotel zonder bewoners, het chique gedeelte van de stad en hoe ze zijn ogen bewonderen, het atelier waar alles misgaat, het God-achtige karakter van Fohat, het verpulveren van intimiteit. Maar, zoals kunstenaars dan zelf altijd zeggen, iedereen haalt er wat anders uit. Dat geldt hier ook.

Het is duidelijk dat het met onze blik op de werkelijkheid te maken heeft. Aangezien de ogen van Adrien de aanleiding zijn van alles wat er gebeurt. En hij met verschillende blikken de werkelijkheid bekijkt. Wat weer effect heeft op hoe iedereen hém ziet. Is het de blik van het onderbewustzijn?

Als de lezer toch gaat interpreteren… Vergeet dan niet dat Béalu ook niet zou weten wat alles in deze bijzondere roman precies betekende. Ik kan het niet vaak genoeg herhalen: literatuur is geen puzzel, het is mooi proza.

Wat is er zo bijzonder aan zijn stijl?

Tineke van Dijk schrijft het zo in het nawoord van deze roman:

Béalu verstaat de kunst om het uiterlijk van de dingen open te werken, om de blik van de lezer mee te voeren tot achter de buitenkant. (…) Hij onderzoekt de realiteit van het bewustzijn dat met de werkelijkheid botst.

Het maakt dat labels als fantasie of surrealisme lastig op hem te plakken zijn. Zoals veel fantasierijke verhalen vaak het predikaat ‘bizar’ krijgen. Denk aan schrijvers als Belcampo of E.T.A. Hoffman. Zelden is duidelijk wat mensen daarmee bedoelen.

Denk dan bijvoorbeeld aan fantasierijke momenten als deze:

(…) stak ik bijna in looppas over naar het andere trottoir en ging de eerste de beste winkel binnen. Ik kom op die personeelsadvertentie…’ zei ik op goed geluk.
Ze gaven me een grijze stofjas en ik ging direct aan de slag.

Béalu’s surrealisme is eerder een zachte, vriendelijke en droomachtige fantasie, die helemaal niet moeilijk te lezen is. De decors zijn heel normaal. En de karakters laten zich gewillig meevoeren in de stroom van gebeurtenissen.

Via fantasierijke zinnetjes worden de verhalen gaandeweg steeds mysterieuzer. Een voorbeeld:

Zonder een bepaald doel liep ik nu door de lange straten van een voorstad, tussen drommen arbeiders die van de fabriek kwamen. Ze hadden hun armen vrij, hun handen leeg, en met mijn belachelijke pakket was ik hun mikpunt. Ze kwamen me zelfs vlak voor min neus nieuwsgierig aankijken, alsof ze van plan waren tegelijk met de inhoud van mijn pak ook mijn gedachten te stelen.

Ook prachtig mysterieus is een passage als deze:

Het slot klikte, ik drukte de deur open en ik betrad een grote hal (alles had hier bovenmenselijke afmetingen). Hoewel er geen raam te zien was heerste er een zelfde schemering als op de binnenplaats, zodat ik al gauw ontdekte dat er talloze namen op de muren stonden geschreven. Ik bekeek die lijsten van dichtbij maar kon er met geen mogelijkheid ook maar één naam van lezen. Sommige bestonden uit een reeks van dezelfde klinkers, andere uitsluitend uit medeklinkers. Ik zag echter dat de letters niet op de muren gegraveerd waren maar erop geplakt. Waarschijnlijk waren ze ooit, door een of andere ramp, op de grond gevallen en had een onwetende of kwaadwillende hand ze weer aangebracht in die onleesbare volgorde.

Er zijn ook veel absurditeiten in te vinden. Ze zijn niet echt komisch-absurd – het zijn meer over-de-top observaties van mensen of gedrag, zoals de beschrijving van deze oudjes laat zien:

Hun voorhoofden hadden de sponzigheid van bouwvallige muren, hun monden leken op gebarsten randen van oude putten, alleen hun fletse ogen flikkerden nog, als een oude lamp, temidden van puinhopen.

Of deze vlijmscherpe schets van de ‘superbrillen’ van Fohat, die stiekem ook een beetje aan de virtualrealitybril doen denken.

Wie er een kocht – en hij hoefde er maar één uit te kiezen, want de ene deed het effect van de andere teniet – kon dat breekbare instrument niet aan zijn lijf vastklinken. Op een gegeven moment moest hij hem toch afzetten en werd hij weer zichzelf: een sukkel die door de kortstondige illusie slechts in verwarring werd was gebracht. Om maar te zwijgen van de per ongeluk gebroken bril die de beroofde eigenaar vertwijfeld achterliet, tot niets meer in staat.

Wat zijn stijl kenmerkt, is vooral een soort kadans, een ritme, een schets van een atmosfeer waarin je je verliest. Verwacht pagina’s zonder alinea’s, vele blokken tekst zonder dialogen. Er zijn sowieso bijna geen dialogen te vinden – alleen de gesprekken met dokter Fohat zijn dat wel – en dat vond ik wel een gemis, want die dialogen met de dokter zijn erg goed gelukt. Het is hét boek voor mensen die zich graag verliezen in een hypnotiserende verteltrant.

Zelf vind ik het boek fijn om af en toe open te slaan en een paar bladzijden te lezen. Een hele roman achter elkaar is wel te veel van het goede. Het tweede deel van het boek treft me ook iets minder dan het sterke eerste deel. De sterke atmosfeer in het boek heeft me sinds het eerste keer lezen niet losgelaten in mijn geheugen, terwijl ik van het verhaal niet zoveel meer kon herinneren.

Minpunt is in Béalu’s stijl is dat er wel wat onnodige ‘literaire’ vergelijkingen instaan. Zoals deze zin ook prima werkt zonder de opmerking over parelhoenders:

‘Waarop ze allemaal nog harder lachten, sommigen met een afgrijselijk geluid, als het gekakel van parelhoenders.’

Ik denk dat een schrijver als Marcel Béalu meer aandacht had kunnen krijgen als hij als een schrijvende Dalí tekeer was gegaan. Voor hem was het echte surrealisme te hardcore. HIj houdt meer van gewone dingen op een subtiele manier uit het lood te laten hangen.

Tevreden over het artikel? Steun het werk van Indipendenza met een kopje koffie:

Meer lezen, kijken of luisteren?

• Marcel Béalu op Wikipedia (Engelstalig)
• Marcel Béalu op DBNL: Herinneringen uit het donker (1941)
• Marcel Béalu op DBNL: Over de literaire invloed van Max Jacob (1955)
• Alle werken van Marcel Béalu
• Video (zonder beeld) van Oblieuse Posterité op YouTube over Marcel Béalu

1 oktober 2022 / 1610 woorden / 12,4 minuten leestijd / thema’s: literatuur, jaren zestig, hippietijdperk

Richard Brautigans naam komt vaak bovendrijven als je zoekt op eigengereide, afwijkende Amerikaanse schrijvers uit de jaren zestig, zeventig en tachtig. Eerder bespraken we al James Purdy in dezelfde categorie. Met Brautigans gevoel voor het absurde, duistere en surrealistische betekent dat we er als Indipendenza ook niet omheen kunnen.

Wie was Richard Brautigan en wat voor leven leidde hij?

Richard Brautigans jeugd was, zegt de Britannica stellig, ‘ongelukkig’. Hij groeide op in het noordwesten van de VS, zijn ouders scheidden nog voor zijn geboorte, ze moesten vaak verhuizen, er was veel armoede. Nog niet genoeg drama? Hij kreeg een diagnose als schizofreen en zoals het in die tijd nog ging, kreeg hij elektrotherapie als behandeling.

Het ging beter toen hij zich vestigde in San Francisco en bevriend raakte met schrijvers. Hij begon met het schrijven van gedichten, wat altijd een goede leerschool blijkt voor schrijvers, om zo mooie en krachtige zinnen te leren schrijven, in plaats van boekvulling. Zijn talent zorgde ervoor dat hij in de literaire ‘avantgarde’ van San Francisco serieus werd genomen. 

Hij werd nooit echt een gelukkig persoon. Hij trouwde weliswaar in de jaren zestig met Virginia Donna Adler en ze kregen ook een dochter. Toch bleef hij last hebben van depressies. Zijn alcoholgebruik als gevolg van de depressies zorgde ervoor dat de relatie niet kon standhouden. 

Later hertrouwde hij met Akiko Yoshimura, een Japanse vrouw die hij in Tokio had ontmoet. Na hun scheiding in 1980 had hij wat korte relaties. Hij leefde alleen in een groot huis in Bolinas en pleegde daar uiteindelijk in 1984 zelfmoord, waar hij het volgens zijn dochter al diverse keren over had gehad.

Ondanks zijn moeilijke leven en zijn depressies, was zijn werk vrij lichtvoetig en maf. Daardoor bleef het altijd een inspiratiebron voor diverse artiesten en fans. Van liedjes die op zijn werk werden gebaseerd, tot literaire clubs, tot een documentaire van Adam Curtis dat naar zijn boek is genoemd. Lees over de inspiratie op Wikipedia. 

Zijn invloed reikt verder dan je zou denken. Ook dit is bijvoorbeeld een gedicht van Brautigan:

Welke boeken schreef hij zoal?

Hij begon dus als dichter en na zo’n tien jaar gedichten schreven, vloeide er in 1964 een roman uit zijn pen: A Confederate General from Big Sur. Dat werd uitgegeven maar maakte nauwelijks een rimpel. 

Hoe anders ging het met zijn tweede roman uit 1967, Trout Fishing in America, dat maar liefst vier miljoen exemplaren heeft verkocht. Misschien kwam het omdat het boek op een speelse manier de Amerikaanse cultuur behandeld. Fishing Trout, ook de naam van de hoofdpersoon (Forel Vissen in het Nederlands), daalt af op de maatschappelijke ladder en wordt een staatsvijand. Terwijl hij dol is op de Amerikaanse hobby: forellen vissen.

Best grappig dat het gaat over forellenvissen en dat Fishing Trout ook een karakter is (in de Nederlandse vertaling Forel Vissen).

“De invalide Forel Vissen in Amerika verscheen plotseling vorig jaar herfst in San Francisco, zich zigzaggend verplaatsend in een magnifieke chroomstalen rolstoel.” 

Het is wel een grappig boek om te lezen, maar ik zou het niet makkelijk noemen. Niet omdat het ingewikkeld is, maar omdat het nauwelijks iets realistisch of dramatisch heeft, iets om je aan vast te houden. Het is geen manier van schrijven die je vaak ziet en lezers zullen denk ik moeite hebben om eraan te wennen.

Ik denk dat het ook veel succes had omdat het ook (niet opzettelijk) goede timing had. In 1967 sloeg het boek aan bij jongeren en hippies en daardoor kon het ook zo vreemd en merkwaardig zijn. Die symbiose had ook een schaduwkant. Want Brautigan bleef wel schrijven maar met het langzaam weer verdwijnen van die hippiecultuur verdween ook zijn aanzien als schrijver. De ironie was dat Brautigan zich niet identificeerde met de beweging maar de beweging wel met zijn werk.

Hij schreef nog meer romans en vooral korte verhalen. Ze werden gepubliceerd in The Rolling Stone. Hij verloor aan populariteit maar was nog wel populair in Europa en Japan. Volgens de website Brautigan.net werden zijn boeken vertaald in veertig talen.

Wat is er zo typisch Brautigans? 

De inspiratie van Brautigans werk is dus nog springlevend. Maar wat is het dan wat mensen zo aanspreekt?

Het is moeilijk uit te leggen hoe de boeken zijn omdat ze niet zo makkelijk vergelijkbaar zijn met andere schrijvers. Dit artikel van Sarah Hall in The Guardian uit 2014 geeft wel een goede indruk. Met name dit stukje is treffend:

The more you read, the less there seem to be regulations and governing forces, ways of qualifying Brautigan. The mind of the author is simply too unbound, too childlike in its enormous, regenerative capacity to imagine.

Zijn zinnen zijn echt zinnen waar hij zijn best op deed, zonder dat ze bedoeld zijn om het verhaal voorwaarts te laten gaan:

Het was als de eeuwigdurende negenenvijftigste seconde die de minuut volmaakt en er dan wat schaapachtig uitziet.

Het Monster in de Kelder

Dit boek uit 1974 hoort nog tot zijn hippieproza maar bevindt zich ook al weer een volgende fase. Hij was toen al een literaire beroemdheid. Het is nog steeds bizar als wat maar er zit voor mijn geval iets meer logica en rust in dan Forel vissen in Amerika. 

Vijf dingen vallen me op aan Het Monster in de Kelder:

• vrijheid in stijl
• simpele zinnen
• nonchalance van de karakters
• bijna terloops surrealisme
• een merkwaardig soort humor

Als ik een minpunt moet noemen, is dat het soms wat te ‘hard’ is geschreven. Wat ik daarmee bedoel is dat je hier en daar wat zachtere, neutralere zinnen mist die je helpen om de bizarre vondsten te kunnen omarmen. In dit boek wilde Brautigan dat alles tot de essentie komt. Dat put je wel uit als lezer.

Daarom is Brautigan ook sterk geworden in korte verhalen. In feite bestaan zijn romans uit allemaal korte microromannetjes. Later leefde hij van het verkopen van deze verhalen.

Graa Boomsma vroeg zich af waarom Brautigans korte verhalen zo genegeerd werden:

Hoe snel kan een jarenzestig-cultschrijver en hippieheld op de literaire vuilnisbelt en in het vergeetboek terechtkomen? Was hij het slachtoffer van modieuze lezers en trendgevoelige recensenten die om opportunistische redenen de ene tijdgeest voor de andere inruilden zonder zich ooit te verantwoorden? Misschien komt het ook door de, schijnbare, onooglijkheid van de meer dan tweehonderd verhalen die hij aanvankelijk publiceerde in uiteenlopende bladen als Playboy, Rolling Stone, Mademoiselle, Esquire, New Orleans Quarterly, Vogue en Ramparts. (…) Zijn kortste verhaal, Scarlatti’s hellend vlak, kan ik gemakkelijk in deze korte alinea kwijt: ‘“Het is heel moelijk in een appartement te wonen met een man die viool leert spelen.” Dat zei ze tegen politieagenten toen ze hun de lege revolver gaf.’

Ook treffend is deze observatie van Boomsma over Brautigans schrijfbrein:

Richard Brautigan is de eerste literaire sampler. Zijn nauwgezette waarnemingen zijn intuïties van het belangwekkende moment, als haiku’s of bewaarplaatsen van wat niet verloren mag gaan in de tot dumpplaats en vuilnisbelt verworden, gekmakende twintigste eeuw. ‘Mijn hersenpan wordt langzamerhand een vuilnisbelt. Ik heb er een enorme berg roestige blikken zo hoog als de Mount Everest en wel een miljoen afgedankte auto’s die hun laatste rustplaats hebben gevonden tussen mijn oren.’

Graag geef ik het woord aan Brautigan zelf:

De begrafenis van Magisch Kind

“Wie van jullie is Magisch Kind?” zei Greer.
De juffrouwen Hawkline hielden op met hun post-ontbijt-keukengescharrel en keken naar Greer.
“Magisch Kind is dood,” zei een van de vrouwen.
“Waarom?” zei Greer. “Ze was een aardig iemand, ik mocht haar.”
“Ik mocht haar ook,” zei Cameron. “Maar zo is het leven.”
Cameron had het soort mentaliteit dat alles kon aanvaarden.
“Je sterft als je lang genoeg geleefd hebt,” zei een van de juffrouwen Hawkline. “Magisch Kind leefde zolang ze moest leven. Wees niet treurig. Het was een pijnloze, noodzakelijke dood.”
Ze glimlachten beiden vriendelijk naar Greer en Cameron. Je kon nu geen verschil meer zien tussen de vrouwen. Alles aan hen was eender.
Greer zuchtte.
“Wat dachten jullie van een andere naam om het verschil aan te geven,” zei Greer.
“Er is geen verschil. We zijn dezelfde persoon,” zei een van de vrouwen.
“Ze zijn allebei juffrouw Hawkline,” zei Cameron om er een punt achter te zetten. “Ik mag juffrouw Hawkline en nu hebben we er twee van. Laten we ze allebei juffrouw Hawkline noemen. Wat maakt het uit op de lange duur?”
“Een goed idee,” zei juffrouw Hawkline.
“Ja, noem ons gewoon juffrouw Hawkline,” zei juffrouw Hawkline.
“Ik ben blij dat we dat tenminste opgelost hebben,” zei Cameron. “Jullie hebben één monster in de kelder. Niet? En die moet dood.”
“Niet in de kelder,” zei juffrouw Hawkline. “In de ijsgrotten.”
“Dat is de kelder,” zei Cameron.
“Vertel ons wat meer over dat vervloekte creatuur. Dan gaan we naar beneden en helpen we hem naar de andere wereld.”

Meer lezen, kijken of luisteren?

• Postuum in Rolling Stone
• Website over Brautigan
• Interview met de eerste vrouw van Brautigan
• Graa Booomsma in DBNL: De Tussenstation van Richard Brautigan
• Kort verhaal van Richard Brautigan in DBNL
• The Guardian over Brautigan: The brilliance of Ricahrd Brautigan
• Brittanica over Brautigan