1 november 2023 / 1322 woorden / 7 minuten leestijd / Thema’s: film, doven, kunst / Copyright beeldmateriaal via IDFA Presskit 2023 van The Tuba Thieves

Wat is het verhaal van The Tuba Thieves?

Sommige films (vaak de betere) hebben niet altijd een makkelijk na te vertellen verhaal. Laten we toch een poging wagen. We beginnen met twee mensen die in gebarentaal communiceren, staand op een heuvel boven de stad Los Angeles.

Vervolgens gaan we van geluid naar geluid. We zien een blushelikopter en de tekst verschijnt: Vibrating air. Van poema’s gaan we over naar surfers: Rush and fall. Dan iemand die ijshockeyschaatsen slijpt: Motor powers down, buzzes. Een geluidsstudio. Nyke finger’s tapping on keyboard. Een band oefent. Pauline’s violin seperates, High textured scratch. Een dove man oefent bij een audioloog woorden. Hij vindt het verschrikkelijk.

De rode draad van de film: diefstallen van tuba’s in 2011 op diverse Amerikaanse highschools in Los Angeles (en andere instrumenten). Het aantal loopt op in de zomer. De film volgt vrij losjes twee dove/slechthorende karakters: Nyke en Geovanny. Hun verhalen hangen enigszins samen. Dat is alleen maar een startpunt voor een film die niet de mensen, of de verhaallijnen, maar de geluiden zal volgen.

Wat is er bijzonder aan deze film?

Ik heb de film twee keer gezien en zelfs de tweede keer is het niet makkelijk om alles te volgen. Allereerst vraag je je af: is dit een speelfilm, een in scène gezette documentaire, een documentaire met fictie-elementen over geluid of een kunstwerk (video-art)? Voor regisseur Alison O’Daniel was het niet zo ingewikkeld: ‘Voor mij is het een film.’

De film wil doofheid en slechthorendheid een (artistieke) invulling geven. Consequent horen we achtergrondgeluiden en zien we teksten van de geluiden in beeld. We kijken naar een stadion, horen een bromgeluid en in beeld verschijnt de tekst: Low pitch wavers. Daarna een stadsbus: Passing traffic outside. Chatter inside.

Het verhaal wordt dus gedreven door geluid. Dat horen we niet alleen, we lezen het ook: Faint buzzing. Undeciperable voice on loudspeaker. Steady airconditioner zhzhzh. Wind in trees. Wood creaks. Distant chatter. Rain beats against the metal. Fluttering feathers. High pitch of jet engine approaching. Hint of music. Soms staan zelfs de decibellen erbij.

Maar niet alle geluiden zijn normale buitengeluiden, zoals Low tones and vibrating clicks op het moment dat er tuba’s worden gestolen. Soms is er zelfs een paar minuten geen geluid. Soms staat er een radio aan. Of horen we planten een Mmmmmmm geluid maken.

Normaal komt de vaart uit dialogen. Die zijn hier bijna niet aanwezig. De hele film heeft wel diverse geanimeerde en geluidsloze gesprekken in doventaal. Zoals een geestige gebarendialoog over hoe funghi zich voortplant.

Het doet mijzelf ook wel denken aan de aandacht voor geluiden in Jacques Tati’s Playtime, waar ook hele stukken zonder dialoog in voorkomen. Daar was het satirisch bedoeld, tegen de moderniteit, hier is het een mix tussen speelsheid en kunst.

Het gaat niet alleen om geluid, de film biedt ook veel spektakel in beeld. Ronduit verbijsterend is het beeld als een skateboarder flesjes omgooit, waarna we overgaan naar ondersteboven shots – terugwaarts gefilmd – vanuit een auto die door een tunnel rijdt… En dan het geluid van bosbranden erbij… Of een groepje dove dames dat kalm kaartspeelt bij een punkconcert (een verwijzing naar concerten in The Deaf Club in 1979).

Niet alles in de film is goed te volgen. Met name bij het zwijgende optreden moet je maar net weten dat het een verwijzing is naar John Cage’s optreden 4.33. Waarna een man een bos inloopt en je snapt niet helemaal wat hij gaat doen. Of een uit de lucht vallend gesprek over tuba’s in latin. Een drummer en we zien foto’s van straaljagers die door de geluidsbarrière gaan….

De film heeft wel wat onevenwichtigheid maar dat is ook wel de charme. Zoiets kun je verwachten als iets het avontuur opzoekt.

Wie is de regisseur van de film en wat waren de gedachten achter de film?

Alison O’Daniel, zelf slechthorend, is visueel kunstenaar en regisseur. We moeten het verhaal van de tubadiefstallen dan ook zien als haar poëtische vertrekpunt, legt ze uit. ‘Ik wil ervoor zorgen dat het publiek het gaat waarderen, dat ze niet goed begrijpen wat er allemaal gebeurt…’

Het project begon bij een ander kunstproject van haar. Toen viel het haar op hoe verschillend de ervaringen waren tussen de horende en niet-horende acteurs. Ze hoorde toen ook in Los Angeles over het verhaal van de gestolen tuba’s. Ze ging langs scholen en wilde weten hoe de muziekstudenten het hadden ervaren. Daarna vroeg ze drie muzikale scores vóór dat de film werd gemaakt en rijpte langzaam het idee voor deze film, maar concreet was er nog weinig. En ze moest ook nog de financiën regelen.

In een interview op de website van VPRO licht ze onder een viaduct van het Vondelpark haar stijl toe. De redactie maakt er gretig gebruik van om haar regie-aanwijzingen ook in ondertitels om te zetten. ‘Hier hoor ik stemmen tegen het plafond weerkaatsen, een soort geluidslaag van bedompt gezoem, ik zou stemmen als een ondertiteling groot in het midden zetten, en fietsbel bijvoorbeeld meer aan de zijkant’.

Ik hou ervan om geluiden te horen. Als ik de diepe tonen van de auto’s die over dit viaduct rijden in mijn buik voel, geeft dat een enorme genoegdoening. Iedereen is met elkaar verbonden door geluidsgolven. Die gaan door ieders lijf.

Veel van de film kwam spontaan tot stand. ‘Basically: het is veel mensen die ‘ja’ tegen me zeiden.’ Terwijl ze het project begon te maken, vielen de stukjes op hun plaats. De verhalen kwamen uit de levens van de hoofdpersonen. Een verhaal (Nyke) kwam uit fictie, een ander (Geovanny) uit feiten. Daarnaast kwamen de ondertitels (die je anders dan bij andere films niet uit kan zetten) uit een verlangen om het dove publiek meer zintuiglijk te betrekken. Ze heeft daar in interviews regelmatig over gesproken:

Wat betekent het om te luisteren? En wat als ik dat ontkoppel van het gehoor? Ik weet nog steeds niet wat de antwoord op die vraag is. Misschien dat deze film het antwoord op die vraag is.

Mijn doel, voor zowel doven als niet-doven, is dat je dit moet ondergaan. De film probeert je te laten zien hoe het is om slechthorend te zijn. Als ik ervoor kan zorgen dat het publiek het gaat waarderen, dat ze niet goed begrijpen wat er gebeurt, en dat ze toch blijven zitten, dat is mijn doel. Je raakt gefrustreerd dat je niet weet wat er gebeurt… Daar heb ik het altijd met financiers over gehad.

De film gaat over verlies en verdriet, legt ze uit. De tuba’s die weg waren, maar ook het hoorverlies. Doof publiek gaat ook anders om met geluid, vertelt ze. ‘We zijn aldoor in gedachten over geluid,’ vertelt Alison. Ze gebruikte haar eigen ervaringen als een ‘poëtisch vertrekpunt om niet in een depressie terecht te komen’.

Alison O’Daniel was zelf ook wel verbaasd en verrast door de positieve ontvangst bij het beroemde filmfestival van Sundance. Bij IDFA draaide de film ook.

De ongewone aanpak leverde een mysterieuze film op die je anders moet kijken dan anders. Een film die je bewust maakt van het feit dat iedereen op een andere manier geluiden ervaart. Zeker doven en slechthorenden.

Meer lezen, kijken of luisteren?

• The Museum of Contemporary Art in gesprek met Alison O’Daniel
• Artikel over de film op de website van Sundance
• Website Alison O’Daniel
• The Woodstock Film Festival in gesprek met Alison O’Daniel

1 november 2022 / 2020 woorden / 15 minuten leestijd / thema’s: film, geschiedenis, biografie / Dit essay is eerder gepubliceerd geweest op de Belgische filmwebsite Moviegids.be en staat in mijn filmboek ‘Het lef van Altman’. Deze versie is herzien op gebied van stijl.

Waarom beschouw ik M*A*S*H (1970) als een van de beste Amerikaanse komedies van de twintigste eeuw?

Het is niet eenvoudig daar meteen een goed antwoord op te geven. Het is vooral een instinctieve reactie. De film is intussen vijftig jaar oud en ik ken toch nauwelijks een film die nog steeds zo fris oogt. Het was de film waar regisseur Robert Altman zijn ziel en zaligheid in legde, die eigenlijk niet zo gemaakt had kunnen worden als hij niet op de juiste momenten steun kreeg uit onverwachte hoek.

De oorsprong lag bij een boek van een chirurg die werkte tijdens de Korea-oorlog. Ingo Preminger, broer van regisseur Otto, zei tegen de jonge topman van 20th Century Fox, Richard Zanuck: “Lees dit boek.” Zanuck las het en de film in wording lag klaar.

Maar door wie moest het gemaakt worden? Veertien regisseurs wezen het project af of werden zelf afgewezen. Preminger ontmoette Robert Altman, die toen amper een film had afgemaakt. Hij was zelfs ontslagen tijdens de productie van Countdown vanwege zijn passie voor door elkaar gemonteerde dialogen. Hij liet Preminger een kort spottend filmpje zien over joints roken. Preminger vond het geweldig en Zanuck gaf zijn fiat.

De rest is geschiedenis: M*A*S*H is een van de beroemdste Amerikaanse films van de twintigste eeuw, die ook nog een langdurende serie als gevolg had. Welke vijf tips kun je als artiest halen uit de productie van Altmans film M*A*S*H?

M*A*S*H-tip 1: Maak kunst met je eigen ziel en zaligheid

Altman (in 2006 overleden) was iemand die het maken van films vanaf het begin af aan zeer persoonlijk nam. Hij was bezeten van het idee dat hij een auteursfilmer moest worden à la de Europese filmers, en dat bracht hem zijn hele loopbaan op voet van oorlog met de grote studio’s. Die wilden vrijwel zonder uitzondering dat de auteur onbelangrijk was maar moest doen wat de studio goed vond (en dat was wat geld opleverde).

In 1970 was Fox druk bezig met twee andere oorlogsfilms: Tora tora tora en Patton. Die films hadden veel grotere budgetten en waren voor de studio veel belangrijker dan het maar drie miljoen dollar kostende M*A*S*H. Altman rook zijn kans en zorgde ervoor dat hij een half miljoen minder uitgaf dan het budget, om maar geen aandacht te trekken.

De film leverde uiteindelijk $70 miljoen op. Altman verdiende zelf maar $70.000, hoewel de film nooit zo succesvol was geweest zonder zijn lef. Altman vervolgde hierna zijn carrière met veel ups en downs. Hij zou veel gevarieerde films maken, zowel drama als komedie, de een succesvol, de ander minder. Veel moderne regisseurs, zoals bijvoorbeeld Paul T. Anderson, zijn sterk door hem beïnvloed. Maar het startschot van zijn loopbaan was deze film.

De M*A*S*H die Altman maakte, die mij al jaren erg dierbaar is, bewijst het verschil tussen kunst met ziel en lopende band-werk, zoals de tv-serie zou worden. De tv-serie is in alle opzichten het slappe aftreksel van de film. Je ziet mindere acteurs, mindere grappen, mindere filmstijl. Altman had een eigen stijl als regisseur en hij was zelfs niet bang om die toe te passen in wat zijn grote (en misschien wel laatste) kans was op een doorbraak.

Ook al ging het om een komedie: het scheppen van waarheid was een van Altmans belangrijkste motieven om films te maken. De waarheid is spontaner, sneller, rommeliger dan we doorgaans zien in films. Dat betekende bijvoorbeeld bloedige operatiekamers, een rommelig ogende camerastijl, dialogen die elkaar overlappen. Een concessie die Altman moest doen was dat de film niet in Korea werd opgenomen, maar in de bergen van Los Angeles. Dat scheelde wel geld.

Altmans beschrijvingen van chirurgenlevens aan de frontlijn zijn een stuk harder en zwartgalliger dan die in de tv-serie. Altman zei hierover:

Ze waren artsen, geen soldaten. Ze hadden niet eens wapens. Ze moesten een eindeloze hoeveelheid slachtoffers repareren, en het was lastig voor ze om legervoorschriften serieus te nemen. Angst om gedegradeerd te worden hadden ze niet, ze waren noodzakelijk. Zonder de uitspattingen konden ze dat werk niet blijven doen.

M*A*S*H-tip 2: Heb moed en improviseer

Een middel voor Altman om de levens geloofwaardig te vertalen naar celluloid was improvisatie. Er zit veel improvisatie in M*A*S*H. Sommige acteurs schatten de improvisatie op ongeveer tachtig procent van het uiteindelijke materiaal.

Toen scriptschrijver Lardner een keer langskwam op de set van M*A*S*H, riep Altman tegen de crew: ‘Snel jongens, zoek het script, we hebben de schrijver op bezoek.’

Let bijvoorbeeld op de douchescène midden in de film. Sally Kellerman dook de eerste keer zo snel op de grond dat je haar amper zag. De tweede keer, en dat is de scène die in de film is gekomen, lijkt ze overrompeld te kijken naar de groep. Maar ze kijkt overrompeld naar Altman en Gary Burghoff (Radar). Die hadden uit medeleven ook hun broeken omlaag getrokken.

Of René Auberjonois, de dominee, leek het wel geestig om de jeep te zegenen. Aldus geschiedde. Een bizarre memo van de studio waarop stond dat alle plaatjes van vrouwen verwijderd moesten worden werd voorgelezen als voorschrift voor het MASH-kamp.

Of de passage waarin de groep afscheid neemt van Painless Paul. Altman bedacht dat dit afscheid gebaseerd kon worden op het laatste avondmaal. Hij liet de afbeelding van Da Vinci halen en die middag werd de set gebouwd terwijl de acteurs aan het lunchen waren.

Onmiddellijk na de lunch werd de scène geschoten, wat mogelijk verklaart waarom iedereen zo luchtig is, wat ik zelf buitengewoon mooie cinema vind:

M*A*S*H-tip 3: Zorg dat anderen ook plezier hebben aan jouw werkwijze

Een ander middel om die heilige waarheid krijgen was Altmans beroemde observerende filmstijl, die hij in M*A*S*H voor het eerst zo toepaste. Hij hield ervan terloops karakters en locaties te filmen, vaak door ramen heen of op een afstandje. Het idee is alsof de cameraman als een passant kijkt. In een chic filmboek wordt deze techniek ‘esthetica van voyeuristische ironie’ genoemd

Volgens sommigen scheen hij zelfs de acteurs heimelijk met camera’s te achtervolgen op de set. Er zijn in elk geval enorm veel shots achterlangs, door ramen. Je ziet minder standaard mediumshots of close-ups, zoals veel cinema in die tijd nog toepaste. Altman was een vernieuwer.

Altman had ook het inzicht had hoe belangrijk het voor een film is als acteurs plezier beleven aan hun rollen. In plaats van ze een rol op te dringen, kregen ze in MASH ruimte voor eigen interpretatie. Ze komen lekker in hun vel te zitten als je ze veel vrijheid geeft, zoals hij in zijn hele regieloopbaan heeft gedaan met als argument: ‘Het is mijn vak niet.’

Alle acteurs erkennen dertig jaar later dat ze tijdens M*A*S*H een genoeglijke tijd hadden. Altman plukte ook een dozijn acteurs weg uit een theatergezelschap uit San Francisco. Ze moesten allemaal wel iets zeggen, anders zou Fox ze niet betalen. Dus werden er hier en daar zinnetjes bijgeschreven.

Buiten de groep vielen hoofdrolspelers Sutherland en Gould. Maar tussen hen was er nauwelijks verschil tussen de vriendschap binnen en buiten beeld. En die vriendschap tussen Trapper John en Hawkeye Pierce vind ik zelf juist een van de mooiste en oprechtste portretteringen van een vriendschap tussen twee mannen die ik ooit in een film heb gezien. Sutherland: ‘Ik vond dat heel bijzonder, want ik ben juist heel slecht in vriendschappen met mannen.’

Ze noemden elkaar voortdurend Shirley tijdens de opnames naar de ex-partner van Sutherland (een ‘Shirley’ is nog in de film terecht gekomen).

De twee zaten zo gerieflijk op hun arrogante eilandje dat ze halverwege de film aan de producer vroegen of Altman ontslagen kon worden. ‘We waren van die arrogante jonge honden’, zegt Gould jaren later. Sutherland: ‘We dachten echt dat Altman geschift was.’

Ironisch is dat die arrogantie perfect bij hun rollen aansluit. Zonder de arrogantie van Trapper John en Hawkeye zou M*A*S*H nooit de anarchistische uitstraling hebben gehad die de film nu heeft gekregen.

M*A*S*H-tip 4: Geloof in je eigenzinnigheid en heb lak aan de meningen van anderen

Waarom M*A*S*H zo leuk is, laat zich niet simpel ontrafelen. Elke keer als ik de film kijk, zie ik weer iets nieuws waarmee de film zich onderscheidt van andere films. Dan weer de montage, dan weer het acteerspel, dan weer de grappen, dan weer de satire. Dat allemaal in een film is al vrij zeldzaam.

Van M*A*S*H houden is vooral beseffen wat er allemaal niet in zit. De film is niet prekerig, er zit geen melodrama in, de humor is niet bleekjes, de karakters zijn niet voorspelbaar, de filmstijl is nergens saai, er is geen scène die te gemaakt of geacteerd lijkt. De oorlog – die toch gek genoeg vaak oorlogsfilms verpest – mis je hier ook. De enige twee schoten vallen tijdens een voetbalwedstrijd.

Robert Altmans kwaliteiten als regisseur werken opmerkelijk goed als hij een sterk kader heeft. Denk aan Short Cuts, The Player, Gosford Park. In dit geval was het kader Ring Lardners script. Die was trouwens erg ontevreden over hoe zijn script was behandeld. Hij vond dat ‘de meeste scènes er min of meer uitkwamen zoals ik ze had bedoeld, ondanks de vele toevoegingen van Altman’. Altman zelf zag dat uiteraard anders:

Mijn belangrijkste toevoeging aan M*A*S*H was het hele concept, de filosofie, de stijl, de casting, al deze dingen laten werken, en natuurlijk de grappen.

Lardner won niettemin de Oscar voor het beste script. En Altman kreeg gek genoeg soms last van het succes van MASH – al zijn films werden met die standaard vergeleken. Op de vraag over laat ontdekt worden, zei hij:

‘Als je leert comfortabel te worden met falen, dan kun je misschien ook langer omgaan met succes.’

M*A*S*H-tip 5: Heb geluk als je het nodig hebt

Een van de sleutelfactoren die M*A*S*H zo onvergetelijk maakt, is voor mij de ongelooflijke spontaniteit die de hele film ademt. Ruggengraat hiervan is de anekdotische opzet. Je rolt van onderbroekenlol in bloedige operatiescènes, van twee golfende chirurgen in Japan in een dolle voetbalwedstrijd. De passage in Japan wordt als een van de minste gedeelten van de film beschouwd – ook Altman wist niet of hij de passage in de film wilde hebben. Zelf ben ik ervan overtuigd dat juist deze passage de film veel goeds doet omdat hierdoor de andere scènes meer kunnen uitblinken.

Uiteindelijk is niets uit de film verwijderd terwijl iedereen vooraf moet hebben gezien hoe M*A*S*H stiekem ook ging over de Amerikaanse invasie van Vietnam, terwijl die nog gaande was. De studio’s van vandaag de dag zouden vermoedelijk nooit meer zo’n gebrek aan controle toelaten. Een bewijs is dat de hedendaagse M*A*S*H er niet is. Het dichtste in de buurt komt volgens mij Three Kings, maar die film verandert na een veelbelovend begin ook in een conventionele actiefilm. Verder zijn films over de oorlog zelden satirisch.

Niettemin zag Altman na een vertoning in de montagekamer wel de kansen op zijn film slinken, toen medewerkers van Fox tegen baas Darryl Zanuck zeiden: ‘Al die operatiescènes moeten er uit.’ De directeur had van zijn verblijf uit Frankrijk twee jonge Franse dames meegenomen en ze riepen meteen uit: ‘Ben je gek! Die maken die film juist tof!’ En de scènes bleven erin.

Soms is het nou eenmaal zo dat twee Franse meisjes verantwoordelijk zijn voor de komedie der komedies.

Meer lezen, kijken of luisteren

• Interview met Robert Altman over het maken van MASH
• Alle trivia over de film
• David Lynch praat over Robert Altman
• Artikel van The Guardian over Ingo Preminger, de producer van deze film
• A.O. Scott van The New York Times legt uit dat de film ook wel gaat over de verhouding tussen de rebelse Altman en de filmindustrie

27 december 2019 / 6.935 woorden / 53 minuten leestijd

Allereerst een bekentenis: ook ik heb een lijstje gemaakt. Dat is een initiatief van de website Indebioscoop.com, waar ik mee verbonden ben. De redacteuren waren uitgenodigd om een top tien te maken van de beste films van 2000 – 2020.

Ik besefte toen hoe vreselijk het was om zo’n lijst te maken. Ik zat te worstelen met een film als Aaltra die qua humor bij mij past maar technisch onderdoet voor andere films. Ik dacht aan The Master: die moet er ook in. En wat doe ik met de Koreaanse film Memories of Murder?

Ik realiseerde me: je kunt films niet vergelijken. Je stemming is elke dag anders. Dan prefereer je komedie boven drama, dan kunstzinnigheid boven science fiction, dan animatie boven speelfilms, dan Koreaanse boven westerse. Je gevoel bij een titel kan zomaar veranderen.

En heb ik alles gezien? Nee, nee! Heel wat maanden kijk ik zelfs niets. Wel heb ik véél gezien, vooral tijdens filmfestivals, LFF, Imagine, IDFA, IFFR; ik heb ze allemaal wel een keer bezocht als pers.

Ik hou van lijstjes en haat ze tegelijkertijd. Ik hou ook van gekke projecten en besloot opeens:

Laat ik 5 lijstjes maken over films in de 21e eeuw.

Toen dacht ik:

5 lijstjes is een beetje weinig. Laat ik 11 lijstjes maken over films in de 21e eeuw.

Toen dacht ik:

11 lijstjes, 11 lijstjes… Waarom niet 21 lijstjes maken met 21 films die in de 21e eeuw zijn verschenen?

Vijf minuten ná het idee had ik er al veel spijt van.

Twee maanden later is er toch iets van de grond gekomen. Eigenlijk was het best leuk om te doen. Hoe maffer het lijstje, hoe meer plezier ik erin had. Veel dank ook aan Cor en Chris, die voor drie uitstekende bijdragen hebben gezorgd. Daarnaast hebben online bronnen en artikelen van collega’s me af en toe geholpen.

Succes met lezen! Het hoeft natuurlijk niet allemaal in een keer. Bookmark de pagina en kom gerust terug. En als je er dan toch bent, like de fantastische website Indebioscoop op Facebook!

Nog één ding: alle films linken vond ik een beetje te veel werk. Heb je interesse in een film en wil je er meer over weten? Tik dan de titel in op IMDB. Via de synopsis, user reviews en trivia kom je snel meer te weten over de film.

LIJSTJE 1: 21 trends waar we ook zonder kunnen

Een overeenkomstig ding bij lijstjes: er zijn nooit lijstjes over vervelende trends in de filmwereld… Het is alsof iedereen liever de andere kant uitkijkt. Dus hierbij de 21 trends van de afgelopen twee filmdecennia waar we de komende decennia zonder kunnen.

• De grappige actiefilm met charmante huurmoordenaars.
• Superheldenfilms. Pfoeh, wat een overkill! Lees wat Ken Loach ervan vindt of The Atlantic.
• Het cliché van de sterke vrouw. Of vrouwenkarakters zonder eigenaardigheden of charmante eigenschappen.
• Supersullige mannenkarakters (gekoppeld aan stoere vrouw). Superstoere mannenkarakters (de eigenwijze, vechtgrage loner die zelden iets zegt).
• Fantasyfilms die zich 3 uur lang van subplot naar subplot voortsukkelen.
• Flauw gebruik van mobieltjes in films (flip phone -> smartphone).
• Coming-of-age-drama’s.
• Onbekende tieneracteurs die de hoofdrol hebben in een grote actiefilm (Star Wars, Valerian).
• De ‘quirky’ tiener/adolescent die een onverwachte vriendschap sluit met een ‘disfunctionele’ volwassene (leert hem de lessen des levens).
• Schokkerige handheldcamera’s tijdens gevechten.
• Iemand in een arthousefilm die we de hele film door van op de rug gezien over straat zien lopen.
• Zoeken naar identiteiten (waar ook ter wereld).
• Trailers die hetzelfde zijn (kijk deze parodie).
• Beelden digitaal gemanipuleerd alsof ze in een bad verf zijn gestopt (altijd donkerblauw en donkergroen).
• Mensen die (telefoon)gesprekken niet afronden maar ophangen en weglopen zonder nog iets te zeggen.
• 3D, 4D, 5D, enz.
• Bombastische filmmuziek van (of à la) Hans Zimmer.
• Films met hashtags in de titel, met cijfers, of een Z ipv een S.
• Overbodige seksscènes.
• Overbodige close-ups.
• ‘Gevoelige’ artsyfilms op filmfestivals (zie een parodie hieronder).

LIJSTJE 2: 21 interessante films uit Zuid-Korea

Lijstjes gooien alle culturen en landen door elkaar. Dat is ook wel gek want hoe ga je een Tunesische film vergelijken met een Japanse film en een Australische met een Argentijnse? Films van één land is een kansrijker project. Maar welk land? Als er een land zich de laatste twee decennia heeft bewezen in de filmwereld, is het wel Zuid-Korea. Daarom een lijstje met 21 meer en minder bekende Koreaanse films.

• Memories of murder (2003)
• Sympathy for Mister Vengeance (2002)
• Old Boy (2003)
• Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring (2003)
• Welcome to Dongmakgol (2005)
• Sympathy for Lady Veangeance (2005)
• The Host (2006)
• The Chaser (2008)
• I Saw the Devil (2008)
• Mother (2009)
• Bleak Night (2010)
• Confession of murder (2012)
• The New World (2013)
• Veteran (2015)
• The Handmaiden (2016)
• Train to Busan (2016)
• A Quiet Dream (2017)
• Burning (2018)
• The Spy Gone North (2018)
• Maggie (2018)
• Parasite (2019)

LIJSTJE 3: 21 prachtfilms uit niet-West-Europa

Oost-Europese films (of misschien beter: niet-West-Europese films, ik reken ook Griekenland en Turkije mee), daar zat de vernieuwing afgelopen decennia. Met name in Roemenië en Griekenland. Kijk ook eens naar Polen en Rusland in de game-industrie. Oost-Europa ontplooit zich op cultureel gebied, wij staan stil. Dat is de harde waarheid. Ik denk ook dat West-Europese producenten eindelijk inzien welke waarde deze bron heeft. Hieronder 21 voorbeelden van interessante niet-West-Europese films uit de 21e eeuw. Er zijn er meer!

• Dogtooth (Griekenland)
• Alps (Griekenland)
• L (Griekenland)
• The Death of Mr. Lazarescu (Roemenië)
• 12:08 East of Bucarest (Roemenië)
• Police Adjective (Roemenië)
• 4 Months, 3 Weeks, 2 Days (Roemenië)
• Insects (Tsjechië)
• Surviving Life (Tsjechië)
• Cargo 200 (Rusland)
• Leviathan (Rusland)
• Hukkle (Hongarije)
• Comic Sans (Kroatië)
• A Wonderful Night in Split (Kroatië)
• Cirkus Colombia (Bosnië)
• Fuse (Bosnië)
• Balcancan (Noord-Macedonië)
• 27 Missing Kisses (Georgië)
• Risttuules (Estland)
• Import/export (Oekraïne)
• Once Upon a Time in Anatolia (Turkije)

LIJSTJE 4: 21 meest memorabele documentaires die ik gezien heb tijdens IDFA

Documentaires nemen een eigen, uniek hoekje in de filmwereld in. Deze heb ik gezien tijdens mijn bezoeken aan het Internationale Documentaire Film festival Amsterdam (IDFA) en sommige tijdens IFFR. Ik versla IDFA pas sinds 2012 dus voor alle films van voor die tijd: helaas. Ze zullen lastig te vinden zijn, maar eenmaal gevonden, heb je een geweldige docu-avond.

• Room 237 (2012)
• The Sons of the Land (2012)
• Kill Your Darling (2012)
• The Imposter (2013)
• The Condemned (2013)
• Art and Craft (2014)
• Tales of the Grim Sleeper (2014)
• Lampedusa in Winter (2015)
• Garage 2.0 (2015)
• Tower (2016)
• Homo Sapiens (2016)
• Rats (2016)
• Dawson City: Frozen Time (2017)
• Happy Winter (2017)
• Aquarela (2018)
• Dark Corner (2018)
• Nazidanie (2018)
• 77 No Commercial Use (2018)
• Three Identical Strangers (2018)
• Chris the Swiss (2018)
• La mafia non è più quella di una volta (2019)

(GAST)LIJSTJE 5: Top 21 van Latijns-Amerika

Ik heb Cor Oliemeulen, hoofdredacteur Indebioscoop.com, gevraagd om zijn visie te geven op de Latijns-Amerikaanse cinema. Dit is zijn verhaal over de beste 21 films van de Latijns-Amerikaanse cinema in de 21e eeuw.

‘Geweld teistert Latijns-Amerikaanse cinema’

De Latijns-Amerikaanse cinema van de 21ste eeuw kon onderhand wel een film zonder al teveel geweld gebruiken. In prachtige shots toont Roma de nostalgie van een gezin uit de hogere middenklasse van Mexico-Stad in de jaren ’70 door de ogen van het inwonende dienstmeisje. Een koelbloedige moord tijdens een studentenopstand kan de pret niet drukken.

Bij het opsommen van de 21 beste Latijns-Amerikaanse films van de 21ste eeuw ontkom je niet aan een hoop ellende. De mensen zijn er gevormd door een geschiedenis waar de dood nooit ver is – kolonisatie, slavernij, burgeroorlog en drugs zijn onlosmakelijk met het continent verbonden. Roma (2017) van Alfonso Cuarón is een uitzondering.

Loyaliteit
Zelfs Latijns-Amerikaanse honden ontkomen niet aan het geweld, zie Amores Perros (2000) van Alejandro González Iñárritu. Ze maken elkaar af tijdens illegale gevechten, maar symboliseren ook loyaliteit, die personages uit alle sociale lagen vaak lijken te missen. Van dezelfde regisseur verscheen tien jaar later het intense Biutiful waarin een man (Javier Bardem) worstelt met zijn manisch-depressieve vrouw, voogdijschap en terminale prostaatkanker. Pas dan komt hij tot inzichten.

Als je stiefvader een sadistische legerofficier van een fout regime is, kun je maar beter vluchten in een fantasiewereld, die soms ook wel eng is. Guillermo del Toro behoedt een jong meisje in het magische Pan’s Labyrint (2006) voor veel realistische rottigheid. In een saaie samenleving kun je nog altijd zelf de opwinding opzoeken, denken twee twintigers in Museo (2018) die in 1985 maar liefst 124 historische objecten uit het archeologische museum in Mexico-Stad ontvreemden.

Vluchten
Vluchten – niet voor de politie, maar om elders een kansrijker bestaan op te bouwen – is ook in Latijns-Amerika aan de orde van de dag. In het poëtische vluchtelingendrama La jaula de oro (2013) verlaten Juan en Sara (verkleed als jongen) Guatemala met als bestemming Los Angeles.

Colombia wordt al decennialang geteisterd door een gewapend conflict tussen paramilitaire organisaties, guerrillastrijders en overheid. In Oscuro Animal (2018) spreken de drie hoofdrolspeelsters geen woord en lijkt het alsof ze ieder moment door een loerend dier kunnen worden besprongen. Vluchten lijkt zinloos.

Als tiener opklimmen als hoofd van een criminele bende of fotograaf worden bij een krant? In de sloppenwijken van Cidade de Deus (2002) is God allang genokt. Elders in Rio staat een andere jongeman voor een dilemma. Hij heeft een bus gekaapt en dreigt alle inzittenden te doden. De tragische documentaire Ônibus 174 (2002) toont vooral de incompetentie van de politie.

Vluchten voor de speciale BOPE-troepen in de favela is bijna onmogelijk in het opwindende actiedrama Tropa de Elite (2007) van José Padilha. Ook in opvolger Tropa de Elite 2 (2010) wordt volgens sommigen het politiegeweld tegen het drugsgeweld verheerlijkt, maar dat maakte de film, die ook de overheidscorruptie aan de kaak stelt, onder de Braziliaanse bevolking wel ongekend populair.

De drugsoorlog in Mexico leidde al tot tienduizenden doden en tientallen enerverende films, waarvan Miss Bala (2011) misschien wel het diepst ingrijpt in het leven van een individu. Een meisje is getuige van een moordpartij en wordt door de verantwoordelijke criminele bende gedwongen diensten te verlenen in het grensgebied van Tijuana. Ondertussen wint ze een missverkiezing.

Pinochet
De Chileense Atacama-woestijn is de plaats van handeling in de documentaire Nostalgia de la luz (2010) van Patricio Guzmán. Hier komen twee groepen mensen samen in: wetenschappers die door telescopen in de hemel turen, en vrouwen die nog dertig jaar na de militaire dictatuur van Pinochet resten van hun vermoorde geliefden zoeken.

Pablo Larraín werd bekend door zijn Pinochet-trilogie, waarvan NO (2012) de meeste prijzen won. Maar in Tony Manero (2008) en Post Mortem (2010) grijpt de Chileense jarenzeventigdictatuur veel meer in op de gewone man. Nou ja, gewoon. Huisacteur Alfredo Castro speelt respectievelijk een moordende John Travolta- wannabe en een assistent-patholoog tijdens de militaire coup in 1973 die zijn vriendin en haar geliefde uit frustratie letterlijk afsluit van de buitenwereld.

Nog ongemakkelijker, maar ook gelardeerd met Larraíns typische vleugjes zwarte humor, is El Club (2015) waarin geëxcommuniceerde priesters na seksueel misbruik zijn weggestopt in een geïsoleerd onderkomen aan zee. Ze doen er alles behalve boete en bidden.

Geschiedenis
Door de decennia heen kregen veel Latijns-Amerikaanse landen te maken met revolutie. In Diarios de motocicleta (2004) scheurt een student geneeskunde (Gael García Bernal) op zijn motor van Buenos Aires naar Venezuela en komt in aanraking met het leed van de lagere sociale klassen. Zijn naam is Ernesto “Che” Guevara en de rest is geschiedenis.

Deslembro (2017) gaat over een pubermeisje dat in 1979 met haar gezin vanuit Parijs naar Latijns-Amerika moet verhuizen en langzaam ontdekt dat haar ouders zijn betrokken bij de strijd van de Sandinisten in Nicaragua en de marxisten in El Salvador.

Vazante (2017) toont in oogstrelend zwart-wit hoe de slavernij in negentiende-eeuws Brazilië een onuitwisbare stempel drukt op de latere geschiedenis van ongelijkheid. Ook het veelvuldig bewierookte El secreto de sus ojos (2009) blikt terug. Een schrijver (Ricardo Darín) raakt gefascineerd door de moord op een mooie vrouw twintig jaar geleden.

Tot slot van deze top 20 van de 21ste eeuw gelukkig ook een heerlijk grappige film: Relatos salvajes (2014), dat bestaat uit zes korte, wilde verhalen. Maar zelfs hier is geweld niet ver te zoeken! Zo loopt een verkeersruzie volkomen uit de hand en slaan twee kersvers getrouwden elkaar de hersens in op hun eigen bruiloft.

Latino’s zoeken liever buiten de cinema naar vrolijkheid om hun ellende te vergeten. Wie vindt het nog vreemd dat de samba en al die andere levenslustige dansen in Latijns-Amerika zijn uitgevonden?

LIJSTJE 6: De 21 meest verlieslijdende films

Sommige films voor een habbekrats verdienden geweldig veel geld (denk aan The Blair Witch Project). Andersom zijn er ook enorm veel films pure ‘box office bombs’ geweest. Dit zijn de 21 ergste ’tankers’ van de 21e eeuw… De bron is Wikipedia.

• Mortal Engines (2018)
• The Long Ranger (2013)
• Sindbad: Legend of the Seven Seas (2003)
• Titan A.E. (2000)
• The Adventures of Pluto Nash (2002)
• Final Fantasy: The Spirits Within (2001)
• A Wrinkle in Time (2018)
• The Alamo (2004)
• John Carter (2012)
• Stealth (2005)
• How Do You Know (2010)
• Supernova (2000)
• Town and Country (2001)
• Treasure Planet (2002)
• King Arthur: Legend of the Sword (2017)
• Monster Trucks (2016)
• Jack and the Giant Slayer (2013)
• Mars Needs Moms (2011)
• Battlefield Earth (2000)
• Evan Almighty (2007)
• Windtalkers (2002)

LIJSTJE 7: 21 obscure filmtips van het IFFR

Ik ben dol op minder bekende films. Dit zijn dus niet klassieke obscure films, daarvoor kan men terecht bij mijn rubriek Camera Obscura. Dit zijn films die soms terecht (La Leggenda da Kasper Hauser) en soms onterecht onontdekt zijn door het grote publiek (Selbstkritik eines Bürgerlichen Hundes). Ze zijn onbekend en onbemind maar hoe dan ook anders. Ik versla IFFR pas sinds 2011, dus alle films van voor die tijd: helaas.

• Small Time Murder Songs (2011)
• Gromozeka (2011)
• L’apollonide (2011)
• Un Nuage dans un Verre d’Eau (2012)
• L’ultimo terrestre (2012)
• 38 Temoins (2012)
• Unfair World (2012)
• La Leggenda da Kasper Hauser (2012)
• El Muerto y Ser Feliz (2013)
• Reality (2013)
• Creative Control (2016)
• Generatie B (2017)
• Selbstkritik eines Bürgerlichen Hundes (2017)
• All You Can Eat Buddah (2018)
• Charlie en Hanna gaan uit (2018)
• Laisser Bronzer les Cadavres (2018)
• I Do Not Care If We Go Down in History as Barbarians (2019)
• A Land Imagined (2019)
• Bloody Marie (2019)
• In My Room (2019)
• Diamantino (2019)

(GAST)LIJSTJE 8: De 21 beste misdaadfilms

Voor de beste misdaadfilms van de 21e eeuw heb ik Chris Angelovski, fotograaf/redacteur, gevraagd om zijn visie te geven. Hij weet er veel meer van dan ik. Dit vond hij de beste misdaadfilms:

’21 Beste Misdaadfilms in de 21e eeuw’

Een top 21 beste misdaadfilms van de 21e eeuw maken. In eerste instantie leek me dit een pittige opgave. Zijn er wel zoveel goede films in dit genre gemaakt in de afgelopen 20 jaar? Vast niet, toch? Met die naïeve gedachte begon ik mijn onderzoek. Maar na slechts enkele minuten bleek al dat ik er volledig naast zat. De echte uitdaging zou worden om 21 films te selecteren uit de enorme lijst van toch wel erg goede misdaadfilms die sinds het jaar 2000 zijn gemaakt. Ik heb een poging gedaan en kwam tot de volgende opsomming (op volgorde van release date):

Sexy Beast, 2000, Jonathan Glazer
Psychologische misdaadfilm waarin de confrontatie tussen twee Britse gangsters centraal staat, met een ijzingwekkende Ben Kingsley in een meesterrol.

Blow, 2001, Ted Demme
Het verhaal van George Jung, die in de jaren ’70 samen met Pablo Escobar verantwoordelijk was voor de introductie van cocaïne op de Amerikaanse markt. Uitstekende rollen van Johnny Depp als George Jung en Jordi Mollà als gluiperige partner-in-crime.

Snatch, 2001, Guy Ritchie
Een typische Guy Ritchie film. Britse droogheid, nare gangsters, humoristische filmtechnieken en een entertainend verhaal van begin tot eind. Verplicht kijkvoer voor elke misdaadfilmliefhebber.

The Score, 2001, Frank Oz
Robert De Niro, Marlon Brando en Edward Norton in een spannende inbraakfilm. Wat wil je nog meer? In de eerste helft van de film wordt de kraak gepland, in de tweede helft uitgevoerd. Met veel gevoel voor detail gefilmd. Voor fans van heistfilms mag deze niet ontbreken.

Training Day, 2001, Antoine Fuqua
Denzel Washington in misschien zijn beste rol ooit als corrupte detective met twijfelachtige normen en waarden. Ethan Hawke eveneens uitstekend als kersverse, naïeve trainee die snel moet leren hoe de onderwereld van Los Angeles echt werkt.

Narc, 2002, Joe Carnahan
Rauw. Guur. Kil. Deze keiharde politiethriller windt er geen doekjes om en neemt je mee in de nare wereld van junkies, dealers, moorden en corrupte detectives. Toch zit er diepte in het verhaal en in de motivaties van de karakters. Zeer sterk acteerwerk van Jason Patric en Ray Liotta.

Collateral, 2004, Michael Mann
Visueel pareltje van Michael Mann. Het is één van de eerste films die met een digitale camera is gefilmd, wat het mogelijk maakte om ’s nachts te filmen zonder daarbij extra te hoeven belichten. Als keerzijde levert dat wel enorm veel ruis op, maar in de context van deze gritty misdaadfilm draagt dat juist weer bij aan de sfeer. Ook is dit één van de weinige rollen van Tom Cruise waarin je vergeet dat je naar Tom Cruise de acteur zit te kijken.

Layer Cake, 2004, Matthew Vaughn
Matthew Vaughn, producer van Guy Ritchie films zoals Lock Stock… en Snatch, heeft goed opgelet en zijn eerste eigen film heeft dan ook een Guy Ritchie-achtige feel. Dat resulteert in een entertainende Britse gangsterfilm, waarin meerdere verhaallijnen door elkaar lopen om uiteindelijk op een geraffineerde manier samen te komen. Besprenkeld met de nodige Britse humor uiteraard.

Eastern Promises, 2007, David Cronenberg
Misdaaddrama over een Russische gangster familie, met een ingetogen hoofdrol van Viggo Mortensen en de altijd uitstekende Vincent Cassel. De naakte vechtscène in de sauna is het hoogtepunt van de film.

In Bruges, 2008, Martin McDonagh
Twee Ierse huurmoordenaars moeten zich na een mislukte opdracht van hun baas verbergen in Brugge, of all places. In deze stad komen ze allerlei eigenaardige karakters tegen met veel humoristische situaties tot gevolg. Totdat hun Britse baas hen komt opzoeken. Dan krijgt de film een andere wending. Met Colin Farrell in één van zijn beste rollen.

The International, 2009, Tom Tykwer
Niet echt een misdaadfilm pur sang, maar de corruptie en (witteboorden-) criminaliteit van banken en andere machtige instituten is wel iets wat in dit genre past. In The International proberen twee Interpol agenten de illegale activiteiten van een high-profilebank op het gebied van internationale wapenhandel aan de kaak te stellen. Maar of dat ze lukt?

Un Prophète, 2009, Jacques Audiard
Intrigerend gevangenisdrama met fantastisch werk van Tahar Rahim in de hoofdrol.

Outrage, 2010, Takeshi Kitano
Een Beat Takeshi gangsterfilm, dat zegt genoeg. Het romantische idee van een ‘eervolle’ Yakuzacultuur wordt door Takeshi wederom ontkracht. Zijn karakter gaat op een gegeven moment de fout in en snijdt bijna uit verveling z’n pink eraf, omdat dat nou eenmaal moet. Vervolgens wordt hij boos als zijn offer niet geaccepteerd wordt.

Drive, 2011, Nicolas Winding Refn
Fantastische film die er technisch uitspringt door de combinatie van geweldige cinematografie, kleur en muziek. Kenmerkend is de rust die uitstraalt bij het vertellen van het verhaal. Refn neemt de tijd om de karakters op te bouwen, om de situatie te schetsen en om sfeer te creëren. Ook maakt dit de spaarzame scènes van extreem geweld daardoor juist des te krachtiger. Drive is een film die ik in het subgenre ‘bedachtzame misdaadfilms’ plaats.

New World, 2013, Hoon-jung Park
Koreaanse misdaadthriller over een undercover detective die worstelt met zijn verplichtingen als detective en zijn loyaliteit aan zijn gangsterpartner met wie hij het imperium wil overnemen. Het script van de film is subliem, het acteerwerk is geweldig, en visueel is de film een pareltje. Een meesterwerk dat je niet mag missen.

Out of the Furnace, 2013, Scott Cooper
Geen typische misdaadfilm, eigenlijk is het meer een drama/actiefilm met misdaadelementen. Desondanks een aanrader. Vooral Casey Affleck als jonge oorlogsveteraan met PTSD steelt de show.

Sicario, 2015, Denis Villeneuve
Eén van mijn favoriete films van de afgelopen 20 jaar. IJzersterk acteerwerk, geweldige sfeeropbouw, goed verhaal, interessante karakters, goede actie. Deze film heeft het allemaal. Ook dit is een film die past in het subgenre ‘bedachtzame misdaadfilms’. Moet je gezien hebben.

Wind River, 2017, Taylor Sheridan
Regisseur Taylor Sheridan schreef de screenplay van deze film, én die van Sicario. Ook bij Wind River merk je de aandacht die wordt besteed aan het vertellen van het verhaal, evenals het ontwikkelen van de karakters. De omgeving versterkt de mistroostigheid van het verhaal; de film speelt zich vrijwel uitsluitend af in de sneeuw en kou.

Wheelman, 2017, Jeremy Rush
Een man die de hele film in een auto rondrijdt en alleen via mobiele telefoon met de buitenwereld communiceert. Kan dat wel interessant zijn? Jazeker, als die rol wordt vervuld door Frank Grillo.

Joker, 2019, Todd Phillips
New York op z’n slechtst. Vuilnis overal, graffiti in de metro, en vrijwel iedereen is een scumbag, psychisch niet in orde, of allebei. Een perfecte broeikas voor de ontwikkeling van het karakter van Joker, met verve neergezet door een fantastische Joaquin Phoenix. Alleen al de moeite waard voor zijn klasse acteerwerk.

The Irishman, 2019, Martin Scorsese
Wat is een overzicht van misdaadfilms zonder een film van Martin Scorsese? Maar The Irishman krijgt geen plaatsje cadeau puur vanwege de regisseur. De film is (ondanks z’n lengte) oprecht ontzettend boeiend. Dat is vooral te danken aan de waanzinnige misdaadsupersterrencast: Robert de Niro, Al Pacino, Harvey Keitel, Bobby Cannavale en Joe Pesci is zelfs weer speciaal voor de film teruggekeerd van zijn acteerpensioen. En wat is Joe Pesci toch geweldig goed. Stephen Graham verrast positief als opgewonden standje Anthony Provenzano. En Domenick Lombardozzi is bijna onherkenbaar als Fat Tony Salerno. Al met al een film die je gewoon moet zien. Ik kan me voor deze lijst geen betere afsluiter bedenken!

LIJSTJE 9: 21 films om gretig bij te schateren

Als schrijver van komedies blijf ik vechten voor de rechten van komische films. De films die een glimlach op onze gezichten toveren, zijn redelijk zeldzaam. Het is namelijk helaas erg in de mode om fan te zijn van serieus drama en grappige films ‘flauw’ te noemen. Laat ze dat maar denken! Jij en ik weten wel beter: dit zijn medicijnen voor de ziel. Hoe meer schaters, hoe meer grappen in de film.

20 schaters:

• Super Troopers (2001)
• Kiss Kiss Bang Bang (2005)
• OSS 117: Le Caire, nid d’espions (2007)
• A Town Called Panic (2009)

15 schaters:

• Amélie (2001)
• Tais-Toi (2003)
• The Taste of Tea (2004)
• Idiocracy (2006)
• Tropic Thunder (2008)

10 schaters:

• State and Main (2000)
• In the Loop (2009)
• Burn After Reading (2008)
• The Grand Budapest Hotel (2014)
• The Nice Guys (2016)

zwarte humor schaters:

• Aaltra (2004)
• Adams Aebler (2005)
• Death at a Funeral (2007)
• Symbol (2009)
• What We Do in the Shadows (2014)
• Aaaaaaaah! (2015)
• Death of Stalin (2017)

LIJSTJE 10: De 21 beste tranenwegpinkfilms

Emoties reiken van lachen naar huilen. Daarom ook een lijst van de beste tranenwegpinkfilms. Ook hiervan heb ik hulp ingeroepen van Cor Oliemeulen. Ik houd zelf van films waarin het drama met mate aanwezig is – meestal tragikomedies. Van onze beide smaken heb ik een mooi lijstje van lieve, gevoelige, traantjesbijwegpinkende films gemaakt. Hoe meer traantjes, hoe emotioneler de film.

6 traantjes:

• The Pianist (2002)
• The Notebook (2004)
• The Boy in the Striped Pajamas (2008)
• Amour (2012)
• 12 Years a Slave (2013)
• For Sama (2019)

5 traantjes:

• Rabbit-Proof Fence (2002)
• The Stoning of Soraya M. (2008)
• Mar Adentro (2015)
• Moonlight (2016)
• Manchester by the Sea (2016)
• Still Alice (2014)

4 traantjes:

• Edi (2002)
• Adem (2010)
• 50/50 (2011)
• The Salesman (2016)
• La Pazza Goia (2016)

3 traantjes:

• Pieces of April (2003)
• Volver (2006)
• Emotifs Anonymes (2011)
• Beasts of the Southern Wild (2012)

LIJSTJE 11: 21 schaamteloze vormen van kopiëren

De afgelopen 20 jaar was ook de periode van schaamteloos kopiëren. Niet alleen kopieerde iedereen zelf films als gek (1 reservekopie toegestaan immers). Ook de filmindustrie zelf deed hier aan mee. En tv-series. Wat te denken van:

• Overbodige sequels (een Shrek was echt genoeg).
• Overbodige remakes (Godzilla).
• Liveactionfilms van klassieke tekenfilms (Jungle Book, Lion King): ze zijn spannender, maar heus niet beter.
• Terugkeer van de 3D-films (inclusief brillenbak bij Pathé).
• Amélie-klonen! Deze film van Jean-Pierre Jeunet leverde een golf films op met ‘quirky’ hoofdpersonen, introduceren van karakters via eigenaardigheden, diverse verhaallijnen en felle kleuren. Denk aan Jeux d’Enfants, Turtles Are Surprisingly Fast Swimmers, Me and Earl and the Dying Girl, Eagle Vs. Shark, I’ m a cyborg but that’s OK. Je kunt er een aparte filmavond van maken.
• Serieficatie van filmklassiekers: Westworld, Fargo, Four Weddings and a Funeral.
• Franchises! Star Wars, Spiderman, Pirates of the Caribbean, ze gaan maar door.
• Acteurs werden letterlijk digitaal gekopieerd en jonger gemaakt. Digitale Tom Cruises gaan ervoor zorgen dat studio’s op den duur geen acteurs meer hoeven te betalen. Kijk de film The Congress om dat idee in een animatiefilm terug te zien.
• Koele, over the top Japanse gangsterfilms komen nu uit alle landen ter wereld (denk aan films als Lucky Number Slevin).
• Fast and the Furious (8 delen in 17 jaar; de 9e staat al klaar).
• Moord en politiedrama in een of ander Amerikaans stadje.
• Een film of serie rondom een moord in een grensgebied (Bon Cop, Bad Cop, Bridge, Grenseland, Sorjonen)
• Überhaupt Scandinavische moordseries.
• Of politieseries in een Nederlandse of Vlaamse provincie (als al die mensen nou echt eens moorden gingen oplossen?).
• Adam Sandler (uitzondering: Punch Drunk Love).
• Misdaadseries over een ‘legendarische’ gangster in Latijns-Amerika (Narcos, El Chapo, El Señor de los Cielos). Narcos vind ik zelf wel genoeg.
• Intouchables-klonen.
• Pixarfilms met sentimentele Disneysausjes.
• Woody Allen die elk jaar een film blijft maken.
• De vele, vele truecrimeseries op Netflix (die wel professioneel gemaakt zijn, dat geef ik toe).
• Wes Anderson en zichzelf… hoewel ik dat niet altijd zo erg vind.

LIJSTJE 12: 21 films die ook ‘The Room’ heten

Eigenlijk een vervolg op lijstje 11. Om een idee te krijgen van hoe fantasieloos men soms titels bedenkt – en om te laten beseffen hoeveel gemiddelde films er elk wel uitkomen. Wie bijvoorbeeld denkt dat men na cultfilm The Room deze titel wel laat zitten, komt bedrogen uit. Nummers en kleuren zijn ook populair. Room 237 is trouwens wel een goede film (maar paste er zo mooi in).

• The Room (2003)
• The Room (2005)
• Room (2006)
• Room 205 (2007)
• Room 33 (2009)
• Room in Rome (2010)
• Room 304 (2011)
• Room 237 (2012)
• The Room (2012)
• The Room (2013)
• Room 8 (2013)
• The Rooms (2014)
• The Room (2015)
• Green Room (2015)
• In the Room (2015)
• The Black Room (2017)
• Red Room (2017)
• Room 104 (2017)
• In My Room (2018)
• The Room (2019)
• Room 9 (2020)

LIJSTJE 13: 21 films van cineasten ouder dan 70 jaar

Ook de 21e eeuw: weinig ruimte voor talenten. Ook al zou je door de enorme hoeveelheid films anders denken. Cineast worden was al nooit makkelijk maar film is meer dan ooit een industrie. Hoe kun je een cineast worden als er nooit een begin is? Het zijn wel gouden tijden voor de cineasten die doorbraken in meer liberale tijden, de regisseurs van intussen 70+. Hieronder met hun beste film (in mijn visie) na hun zeventigste verjaardag (in de 21e eeuw). Een aantal regisseurs in deze lijst is ons helaas ontvallen.

• L’eloge d’Amour (Godard, 2001, 70 jaar)
• Gosford Park ( (Altman, 2001, 76 jaar)
• Gente di Roma (Scola, 2003, 72 jaar)
• El 7º día (Saura, 2004, 72 jaar)
• Le Couperet (Costa-Gavras, 2005, 72 jaar)
• Goya’s Ghosts (Forman, 2006, 72 jaar)
• L’ivresse du Pouvoir (Chabrol, 2006, 76 jaar)
• Les Amours d’Astrée et de Céladon (Rohmer, 2007, 87 jaar)
• Before the Devil Knows You’re Dead (Lumet, 2007, 83 jaar)
• Gran Torino (Eastwood, 2008, 78 jaar)
• Killer Joe (Friedkin, 2011, 76 jaar)
• Midnight in Paris (Allen, 2011, 76 jaar)
• Io e te (Bertolucci, 2012, 71 jaar)
• Vous n’avez Encore Rien Vu (Resnais, 2012, 90 jaar)
• Poesia sin Fin (Joderowsky, 2016, 87 jaar)
• Una Questione Privata (Taviani, 2017, 86 jaar)
• Ready Player One (Spielberg, 2018, 72 jaar)
• Family Romance, LLC (Herzog, 2019, 77 jaar)
• A Hidden Life (Malick, 2019, 76 jaar)
• J’accuse (Polanski, 2019, 86 jaar)
• The Irishman (Scorsese, 2019, 77 jaar)

LIJSTJE 14: 21 beste animatiefilms

Terug naar iets waar je echt wat aan hebt. Animatie werd volwassen in de 21e eeuw. Daarom deze lijst: de 21 beste animatie (en stopmotion) films van de 21e eeuw. Zowel grappig als serieus, zowel voor volwassenen als voor kinderen. Helaas moesten er een hoop fraaie films afvallen (Finding Nemo, Song of the Sea, Up, Mary and Max, Waltz With Bashir, The Girl Who Leapt through Time, Waking Life, The Wind Rises, Fantastic Mr. Fox, Your name). Discussieerbaar? Absoluut.

• Spirited Away (2001)
• Triplettes de Belleville (2003)
• The Incredibles (2004)
• Terkel in Trouble (2004)
• Ghost in the Shell: Innocence (2004)
• Wallace and Gromit and the Curse of the Were-Rabbit (2005)
• Paprika (2006)
• Ratatouille (2007)
• A Scanner Darkly (2007)
• A Town Called Panic (2009)
• Coraline (2009)
• L’Illusioniste (2010)
• A Cat in Paris (2010)
• The Congress (2013)
• O Apostolo (2014)
• Ernest and Celestine (2014)
• Minuscule (2014)
• The Red Turtle (2016)
• My Life as a Zucchini (2016)
• Buñuel in the Labyrinth of Turtles (2018)
• Isle of Dogs (2018)

LIJSTJE 15: 21 beste artsy horrorfilms

De laatste trendy filmgolf: artsy horrorfilms. Horror was lang een specifiek genre voor fans maar is nu een genre waar de cineast zijn of haar neus niet meer voor ophaalt. Horror is met een revival bezig. Dit vind ik zelf de beste 21 artsy horrorfilms.

• El espinazo del diablo (2001)
• 28 Days Later (2002)
• Gozu (2003)
• Calvaire (2004)
• Night Watch (2006)
• Black Sheep (2006)
• The Host (2007)
• Peur(s) du noir (2008)
• Let the Right One In (2008)
• Amer (2009)
• Rare Exports (2010)
• Ixjana (2012)
• The Conjuring (2013)
• The Babadook (2014)
• Francesca (2016)
• Creepy (2016)
• Au-delà des murs (2017)
• Get Out (2017)
• Les Affamés (2018)
• Heridatary (2018)
• Us (2019)

LIJSTJE 16: 21 overbodige sequels

De 21e eeuw is tot nu toe de eeuw van de meest schaamteloze sequels. Ze maken het nog bonter dan ze het in de 20e eeuw al bont maakten. Nog minder originaliteit en creativiteit en nog meer drang om snel geld te verdienen. Uit zakelijk oogpunt misschien slim maar ook vaak totaal respectloos. Met name populaire films en series uit de jaren tachtig zijn de laatste tijd vaak het slachtoffer (die, eerlijk is eerlijk, soms zelf al povere remakes hadden, denk aan Arthur, Grease, Fletch).

Twee belangrijke redenen om het niet te doen:

1. Ze veranderen de leuke film uit je jeugd in iets wat wel de inhoud maar niet de charme en sprankeling van die film heeft. Je mist de acteurs, het jeugdsentiment en zelfs de beroerde effecten uit die tijd.

2. Ze begrijpen niets van de tijd waarin deze film gemaakt werden en die nu voorbij is (James Bond had ook beter kunnen eindigen na de jaren zestig).

• Starsky & Hutch (1975/1979, 2004)
• Mad Max (1979, 1981, 1985, 2015)
• Dukes of Hazzard (1979/1985, 2005)
• The Blues Brothers (1980, 1998, (2021))
• De Smurfen (1981, 2011, 2013, 2017)
• Indiana Jones (1981, 1984, 1989, 2008)
• Tron (1982, 2010)
• Knight Rider (1982/1986, 2008/2009)
• The A-Team (1983/1987, 2010)
• Ghostbusters (1984, 1989, 2016)
• Miami Vice (1984/1990, 2006)
• 21 Jump Street (1987/1991, 2012, 2014)
• Die Hard (1988, 1990, 1995, 2007, 2013)
• It (1990, 2017, 2019)
• Jurassic Park (1993, 1997, 2001, 2015, 2018, 2021)
• Dumb and Dumber (1994, 2014)
• The Mask (1994, 2005)
• X-files (1993/2018, 1998, 2008)
• Independence Day (1996, 2016)
• Zoolander (2001, 2016)
• Evan Allmighty (2003, 2007)

LIJSTJE 17: De 21 meest cinematografische games en meest gamesachtige films

Alles evalueert! Games worden steeds cinematografischer; films meer gamesachtig. Denk aan hoe Hardcore Henry een game nadoet, hoe de ‘cut-scenes’ in GTA V lijken op een gemiddelde komische actiefilm of hoe de nieuwe tv-serie The Witcher is gebaseerd op een game. Complexe verhaallijnen, karakterontwikkeling, muziek en humor: games doen niet meer veel onder voor films. Als je de cinematics van Until Dawn achter elkaar bekijkt (dus de cut-scenes zonder de gameplay), zie je in feite een complete film. Deze evolutie is nog lang niet afgelopen. Wil je alle details? Bekijk dan deze pagina op Wikipedia. De films en games staan hieronder door elkaar:

• Crank (2006)
• Speed Racer (2008)
• Mass Effect 2 (2010)
• Heavy Rain (2010)
• LA Noire (2011)
• Sucker Punch (2011)
• Alan Wake (2012)
• Max Payne 3 (2012)
• Walking Dead (2013, ook een tv-serie)
• GTA V (2013)
• The Last of Us (2014)
• Hardcore Henry (2015)
• Until Dawn (2015)
• Life is Strange (2015 en 2017)
• Quantum Break (2016)
• Late Shift (2016)
• Uncharted 4 (2016)
• Detroit: Become Human (2016)
• Observer (2017)
• Horizon Zero Dawn (2017)
• Bandersnatch (2018)

LIJSTJE 18: 21 beste films van vrouwen

Of vrouwen wezenlijk anders filmmaken dan mannen, daar heb ik mijn twijfels over. Ik houd sowieso niet van onderscheid maken tussen geslachten. Je hebt goede en slechte films – daar houdt het mee op. Met dit lijstje vieren we wel dat vrouwen steeds meer hun weg weten te vinden in een door mannen gedomineerde wereld. Miranda July, Nana Djordjadze en Agnes Jaoui winnen wat mij betreft de hoofdprijzen.

• Le Gout des Autres (2000, Agnes Jaoui)
• American Psycho (2000, Mary Harron)
• 27 Missing Kisses (2000, Nana Djordjadze)
• Lovely & Amazing (2001, Nicole Holofcener)
• Lost in Translation (2003, Sophia Coppola)
• Comme une image (2004, Agnes Jaoui)
• Il est plus facile pour un chameau… (2003, Valeria Bruni-Tedeschi)
• Me and You and Everyone We Know (2005, Miranda July)
• Little Miss Sunshine (2006, Valeria Faris)
• Les Plages d’Agnès (2008, Agnes Varda)
• Wendy & Lucy (2008, Kelly Reichard)
• Fish Tank (2009, Andrea Arnold)
• The Future (2010, Miranda July)
• Take This Waltz (2011, Sarah Polley)
• A Girl Walks Home Alone at Night (2014, Ana Lily Amirpour)
• Chevalier (2015, Athina Rachel Tsangari)
• American Honey (2016, Andrea Arnold)
• Heart of a Dog (2016, Laurie Anderson)
• Lady Bird (2017, Greta Gerwig)
• Un beau soleil intérieur (2017, Claire Denis)
• Lazzaro Felice (2018, Alice Rohrwacher)

LIJSTJE 19: 21 beste films over films

Waarom deze lijst? Waarom niet? Niet alle lijsten hoeven logisch en normaal te zijn. En zo kan ik weer een van mijn favoriete films (Adaptation.) in een lijst zetten. In deze lijst vind je alles: documentaires, films en ik heb er zelfs een serie in gesmokkeld (niet verder vertellen).

• State and Main (2000)
• Muholland Drive (2001)
• Adaptation. (2002)
• Inland Empire (2006)
• The Life Aquatic of Steve Zissou (2004)
• Be Kind Rewind (2008)
• Inglorious Basterds (2009)
• The Artst (2011)
• Berberian Sound Studio (2012)
• Me and Earl and the Dying Girl (2013)
• The Editor (2014)
• Realité (2014)
• Electric Boogaloo: The Untold Story of Cannon Films (2015)
• Hail Ceaser (2016)
• Harold and Lillian: A Hollywood Love Story (2016)
• The Dying of the Light (2016)
• Porno e libertà (2016)
• Dawson City: Frozen Time (2017)
• Saving Brinton (2018)
• The Deuce (2019)

LIJSTJE 20: De 21 laagst scorende speelfilms op IMDB

Nu even aandacht voor de bodem van de cinema. Je hebt films die laag scoren en films die écht laag scoren – ik bedoel lager dan zelfs Birdemic (ik wist niet dat het kon). Ik heb geselecteerd op films die officieel zijn uitgebracht, die minstens 100 votes hadden, waarvan ik het idee heb dat ze geen slachtoffers zijn van online haatcampagnes en als het even kan een paar user reviews hebben. Hoewel deze onderpresterende films niet onze aandacht verdienen, bewonder ik toch ook de moed van deze mensen. De quotes hieronder komen van users op IMDB.com, dus niet van ondergetekende.

• Holnap történt – A nagy bulvárfilm (2009, 1.0) – ‘If you can choose to spend 5 years in the worst gulag or to watch this movie, then start packing.’
• Pure Hearts: Into Chinese Showbiz (2015, 1.0) – ‘Undoubtedly the worst movie I’ve watched. The plot is broken, the acting is ridiculous, and even the poster is ugly.’
• Cumali Ceber: Allah Seni Alsin (2017, 1.0) – ‘This movie likely the worst Turkish movie ever made.’
• Badang (2018) – ‘My forehead is red because of face-palming too much.’
• Roofied: The Lethal Dose (2019, 1.0) – ‘I had to make up an IMDb account just to write about how bad this film is.’ en Roofied (2017, 1.1) – ‘This is a load of crap and terrible acting by that Mr Clarke Tribe and others.’
• Yyyreek!!! Kosmiczna nominacja (2002, 1.1) – ‘This is really most stupid movie I’ve ever seen. But some stupid films are funny. YYYREEK is simply disgusting.’
• Proud American (2008, 1.1) – ‘Since this is such a business-oriented movie, I kept thinking about all the lost income for all the theaters showing this film to such minuscule crowds.’
• Parentesi Tonde (2006, 1.1) – ‘OK, is not possible to see it more than ten minutes but, what a time!’
• Hell At My Heels (2011, 1.1) – ‘It has some campy 1950’s style and soundtrack to it, but clearly it is not designed to be a campy film.’
• The Time Machine (I Found at a Yardsale) (2011, 1.1) – ‘This movie makes Tommy Wiseau’s “The Room” look like a genuine masterpiece.’ (Bekijk een scène op YouTube.)
• Maldito Amor (2014, 1.0) – ‘Cinematography: It doesn’t exist. – Rate: 1/10′
• Kavkazskaya plennitsa! (2014, 1.1) – ‘ It deserves a rotten tomato by all aspects.
• Ther Artifact (2008, 1.1) – ‘They probably had fun making the movie.’
• Krymskiy most. Sdelano s lyubovyu! (2018, 1.1) – ‘It is a bad movie.’
• The Round and Round (2002, 1.2) – ‘”The Round and Round,” has no redeeming qualities I can find, but it’s the pretentiousness of the production that makes it the worst movie ever made.’
• Bolívar: el héroe (2003, 1.2) – ‘Easily the worst so-called “animated film” I’ve ever seen. Avoid at all costs.’
• Frankenpimp (2009, 1.2) – ‘There is nothing worth seeing in this movie other than a couple attractive girls.’
• Avenging Force: The Scarab (2010, 1.2) – ‘The only thing even remotely close to being somewhat OK is the well done poster/DVD cover.’
• Thunderstorm: The Return of Thor (2011, 1.2) – ‘Anyway, this is a terrible movie with great entertainment values. You might throw popcorn at the screen though.’
• Rise of the Black Bat (2012, 1.2) – ‘Sometimes you really have to wonder how these things get made when there are so many talented people trying to make it in the industry. ‘
• Captain Battle: Legacy War (2013, 1.2) – ‘Hey kids, ya like Captain America? Sure you do. Well tell you what, how about you come here and check out Captain Battle!’

LIJSTJE 21 (SLOT): 21 beste films van de 21e eeuw!

Eindelijk: de lijst der lijsten! Mijn 21 beste films van de 21e eeuw. Compleet discutabel! Compleet discussieerbaar! Ik ben het zelfs niet met mezelf eens! Maar mijn lijst is mijn lijst zoals iemand anders lijst iemand anders lijst is. Op volgorde van jaar van uitgave:

• O Brother: Where Art Thou (2000)
• Werckmeister harmóniák (2000)
• Mulholland Drive (2001)
• Amélie (2001)
• Adaptation. (2002)
• Memories of Murder (2003)
• Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004)
• Aaltra (2004)
• 12:08 East of Bucharest (2006)
• Cargo 200 (2007)
• You the Living (2008)
• Amer (2009)
• Once Upon A Time in Anatolia (2011)
• Holy Motors (2012)
• L (2012)
• The Master (2012)
• La Grande Belezza (2013)
• The Big Short (2015)
• Realité (2014)
• Grand Budapest Hotel (2014)
• Der Hauptmann (2018)

Meer lezen of luisteren?

• Indebioscoop.com
• QZ
• They Shoot Pictures Don’t They
• The Guardian
• Indiewire
• BBC
• The New European
• Tom’s Guide
• en natuurlijk IMDB.com

En dat was het! Een heerlijk 2020 toegewenst!