Bijgewerkt t/m 27 mei 2026

Tot 21 juni 2026 te zien: Tata Ronkholz in Huis Marseille (Amsterdam)

Wat houdt de tentoonstelling in?

Tata Ronkholz – binnenhuisarchitect, productontwerper en fotografe – hield van snackbars. Niet om er te eten, maar om ze vast te leggen. Met alle reclame, bakjes, prullenbakken zijn ze ook een in verscheidenheid. Elke ‘imbiss’ lijkt op elkaar en is toch heel anders. Ze fotografeerde verlaten fabrieken, gekke winkeltjes, barretjes: allemaal prachtige onderwerpen. De website legt uit: ‘Met haar grootformaatcamera maakte Ronkholz scherp omlijnde en realistische foto’s, waarin de onderwerpen centraal stonden, en niet zozeer de individuele stijl van de kunstenaar.’

Wat was de moeite waard?

Het gebeurt niet elke dag dat je werk van een fotograaf ziet dat heel dichtbij je eigen werk komt. Er zijn verschillen tussen Ronkholz’ fotografie en mijn eigen – vooral omdat we allebei de schoonheid inzien van de lelijkheid. De kleurrijke snackbars in analoge foto’s, uit de jaren zeventig en tachtig, zijn een schot in de roos. Je kunt blijven kijken om details te ontdekken. Bovendien ogen ze ook tijdloos. De fabrieken doen sterk denken aan het werk van Bernd en Hilla Becher. Dat is niet raar want dat waren haar docenten.

Wat is mijn mening?

Ik ben zelf geen fan van mensenfotografie, ik zie veel meer moois in tijdloze onderwerpen als deze, waarbij je een fotograaf waar je nooit van had gehoord ontdekt met een heel eigen oeuvre. Tata Ronkholz’ werk is soms iets te dogmatisch naar mijn smaak (alles recht van voren, alles zelfde stijl), maar dat neemt niet weg dat je zo’n stijl als deze niet vaak kunt bewonderen. In een tijd dat veel fotografie eenheidsworst is, is het fijn dat je nog in dit soort werken kunt duiken, en de Düsseldorfse Mediahafen ziet voor die plannen er überhaupt waren.

Waar vind je meer informatie?

Bekijk de website van Huis Marseille

Tot 30 juni 2026 te zien (verlengd): Still Processing in Nxt Museum (Amsterdam)

Wat houdt de tentoonstelling in?

Informatie en indrukken verwerken, daar gaat Still Processing over. Via beelden, geluiden maar ook in videofragmenten. AI speelt een belangrijke rol bij de creativiteit. We zien bijvoorbeeld onmogelijke regenbogen, kleuren die geluid maken, muziek gemaakt door AI (‘Cindarella Jazz’) en beelden over de overgang van analoog naar digitaal.

Wat is de moeite waard?

Een paar werken, zoals Children of the Light (ALL-TOGETHER-NOW) en Duration (Boris Ackett), maken meteen veel indruk. Andere werken vragen om een andere benadering. Zoals het geestige Simulation in Blue van Geoffrey Lillemon, of Rosa Menkmans Destitute Vision. Het is een collectie van prikkelende werken, die elk op hun eigen manier iets bij je doen. De een maakt gebruik van verbeelding, de ander van technisch vernuft.

Wat is mijn mening?

Je ziet niet veel tentoonstellingen met alleen maar hedendaagse, digitale kunst. Vaak wordt dat niet zo goed gepresenteerd omdat de ruimte ontbreekt of er geen voldoende kennis over is. Nxt heeft zich erin gespecialiseerd. Het is soms meer ‘een ervaring’ dan kunst kijken. Het overwegend jonge publiek is ook meer bezig met filmen dan met kijken. Still Processing biedt gelukkig veel variatie. Alle kunstenaars hebben een andere kijk op dingen. Jammer vond ik dat de basisideeën (zoals de rol van het menselijke brein in het verwerken van beweging, licht en geluid) van deze expositie voor mij niet zo uit de verf kwamen.

Waar vind je meer informatie?

Bekijk de website van Nxt Museum

Tot 19 juli 2026 te zien: Leonora Carrington in Musée du Luxembourg (Parijs)

Wat houdt de tentoonstelling in?

Leonora Carrington is een surrealistische Britse schilder die wel werd gewaardeerd door tijdgenoten maar weinig aandacht kreeg van kunstschrijvers van die tijd. Ze woonde in Parijs, Saint-Martin-d’Ardèche, Madrid, Mexico. Een paar heftige, traumatische ervaringen rond de oorlog tekenden haar kunstwerken. Haar werk neemt een unieke positie in het surrealisme in. Ze kende vele grote kunstenaars van rond de oorlog, had zelfs een relatie met Max Ernst, maar kreeg zelf nooit vergelijkbare aandacht.

Wat was de moeite waard?

Veel kunstliefhebbers kennen Leonora Carrington intussen wel van een of ander artikel, podcast, noem het maar op. Toch is het een buitenkans om een keer alle werken bij elkaar te zien. Je ziet waar haar kwaliteiten lagen, welke ontwikkelingen ze doormaakte, hoe ze leefde. Dat geeft altijd een ander beeld van een kunstenaar. Haar werk heeft soms iets van Dalí, soms iets van Aubrey Beardsley, soms iets van meer mystieke, esoterische schilders zoals Gustave Moreau. Er is veel verwantschap maar wat opvalt is dat ze al snel haar eigen stijl te pakken heeft.

Wat is mijn mening?

Als je haar vroege werk uit de jaren dertig bekijkt, ben je toch even verbijsterd. Werken als Sisters of the Moon (Juliette, Diane, Iris) zijn geweldig, stripachtig, alsof het illustraties zijn van een bijzonder kunstzinnig kinderboek. De jaren veertig zijn surrealistischer en grimmiger, wat niet zo raar is, als je leest wat ze heeft meegemaakt (vanaf kopje After Ernst’s arrest op Wikipedia). Maar haar werk blijft prikkelen, ook van de jaren vijftig, zestig en zeventig. Modes hebben er weinig vat op gehad. Kortom: ook al lopen er overal mensen voor je neus (het is wel centrum Parijs), deze overzichtstentoonstelling loont de trip.

Waar vind je meer informatie?

Bekijk de website van Musée du Luxembourg

Tot 23 augustus 2026: Out of Office (Still here) in Nest in Den Haag

Wat houdt de tentoonstelling in?

Nest begon bij de vraag: wat betekent het om tijdens de zomer thuis te blijven? En wat is vrije tijd eigenlijk? Waar ligt het verschil tussen vrije tijd en werk? Uiteenlopende kunstenaars in uiteenlopende stijlen gaven hun indruk hiervan.

Wat was de moeite waard?

Een gevarieerde aanpak heeft altijd iets fris en iets problematisch tegelijk: hoe verenig je een kakofonie van stijlen? Deze expositie in Nest mikt ongegeneerd op de verschillen. We zien strepen op de vloer, een parodiërend stuk kunstgeschiedenis, een foto van bewoners in Cairo, een interactief dansduel en Philippe Akkerman maakte schilderijen van Den Haag centrum. Waar is de overlap? Je hersenen kunnen er moeilijk kaas van maken. Maar het is toch grappig om deze kunstwerken – zo verschillend van nature – in een ruimte bij elkaar te zien. Mijn favoriet was Happy Holidays van Marina Planas maar er zal iets voor ieders gading te vinden zijn.

Wat is mijn mening?

Ik raak meestal meer betrokken door een expositie waarbij ik iemands leven en stijl kan duiken. Toch vond ik het een aardig idee, deze expositie over vrije tijd, vooral omdat je er veel kanten mee op kunt, in stijl, filosofie, en events de komende zomer. Zomer is inderdaad vaak een rare periode, met verlaten straten, oververhitte woningen en lege agenda’s. De meeste mensen zijn elders en de mensen in die landen ook. Misschien is het beste kunstwerk nog wel het programmaboekje want Nest heeft zich behoorlijk uitgesloofd. Het is bijna een klein tijdschrift. Geweldig werk. En dat is misschien toch wel hét thema van zomertijd: hoe vinden we onthaasting en rust terug in deze door dopamineprikkels overstuurde wereld?

Waar vind je meer informatie?

Bekijk de website van Nest

Tot 23 augustus 2026: Stilte in de Storm in Museum Voorlinden in Wassenaar

Wat houdt de tentoonstelling in?

Museum Voorlinden wil een ‘stap in de stilte’ te zetten. Dat doen ze met een selectie uit de eigen collectie. Denk bijvoorbeeld aan de mijmering van een ‘zwanger’ kunstwerk (via een optische illusie) van Anish Kapoor, zwarte vliegers van Arturo Hernández Alcázar en een performance van Marina Abramović waar bezoekers aan mee kunnen doen (rijst tellen). Volgens de curator van Voorlinden: “Kunstenaars omarmen stilte precies omdat het de zintuigen scherpt, denkprocessen vertraagt en nieuwe beelden en betekenissen laat ontstaan.”

Wat was de moeite waard?

Museum Voorlinden is sterk met kunstwerken van vrij grote namen in de kunstwereld. Daarom was het vermoedelijk vrij druk, ondanks de forse toegangsprijs, de lastige locatie en het niet kunnen gebruiken van een museumjaarkaart. De hedendaagse kunst bruist een stuk meer dan bijvoorbeeld in het Stedelijk. Diverse namen ken je vermoedelijk al (Olafur Eliasson, Anish Kapoor) maar een aantal zijn minder bekend, zoals het kinetische kunstwerk van Philip Vermeulen of de wandelaar in de sneeuw van Elmgreen & Dragset. Ik had ook veel plezier aan de film over mensen die deuren openen van Christian Marclay en Mark Manders’ objecten (eigen exposities, tot 18 januari te zien).

Wat is mijn mening?

De kunstliefhebber wordt niet teleurgesteld. Een paar werken hebben een flinke ‘wow-factor’, zoals de ‘zwangere muur’ van Anish Kapoor, de ronde glazen opstelling van Olafur Eliasson en de zwiepende geluidskabels van Pieter Vermeulen. Een paar minder opvallende werken trekken hier ook aandacht (zoals Regen in Auvers van Robert Zandvliet). Wel blijft het lastig om er een geheel in te zien. Ik denk dat als een expositie echt deze boodschap wil overbrengen er nog wat radicalere stappen gemaakt moeten worden, in geluid, zintuigelijke ervaringen en keuze van werken. Ik zou dan ook meer een evenwicht willen zien tussen grote namen en minder bekende kunstenaars. Het is sowieso altijd lastig om kunstenaars samen te voegen en dan tot één sterk verhaal te komen. Dat is hier dus niet echt gelukt.

Waar vind je meer informatie?

Bekijk de website van Museum Voorlinden

Bekijk het archief van tentoonstellingen die voorbij zijn.

Tevreden met dit artikel? Steun het werk van Indipendenza dan met een kopje koffie:

Meer tips?

• Kunsttips NRC
• Kunsttips Museumtijdschrift
• Kunsttips Volkskrant
• Kunsttips Museum.nl

1000 woorden / 5 minuten leestijd / Thema’s: geschiedenis, Berlijn, frotteren, kunst, expositie / Vorm: interview

De nieuwe expositie van Willem Speekenbrink, Urteile, is vanaf 10 januari 2026 gratis te zien in het venster van Galerie 44 in Molenstraat, midden in het Hofkwartier van Den Haag. We spreken met Willem Speekenbrink over geschiedenis, Berlijn en het overtekenen van teksten op zerken.

Waar begon het verhaal van Urteile?

“Dat verhaal begon eigenlijk al in 1990, vlak na de val van de muur. Ik kon toen twee maanden een atelier ruilen met een Berlijner. Die ging naar mijn atelier in Den Haag, ik naar die van hem in de Auguststrasse in Mitte. We zaten in een kraakpand. In die tijd waren er overal kunstenaars in kraakpanden.

“Iedere ochtend ging ik op stap want ik moest een tentoonstelling voorbereiden. Om de hoek was er een Garnizoenskerkhof. Dat is gebouwd in de achttiende eeuw. Het is echt de moeite om heen te gaan. Mensen eten daar tussen de middag hun boterhammen. Een fijn parkje met gras en hier en daar een zerk. Een klein groepje vrijwilligers knapt er graven op.

“Ik zag toen mooie teksten op de zerken en dacht opeens: kan ik dat overnemen? Ik had geen ervaring met het overnemen van teksten door met de platte kant van een potlood op papier te vegen, wat ook wel frotteren wordt genoemd. Ik deed blindelings een stukje papier op een zerk, en toen, heel toevallig, kwam meteen het mooie woord leben naar boven. Ik vond dat wonderlijk op die locatie.

“Die Berlijnse tentoonstelling heette In case of emergency Schwartz. Ik framede dat woord in een zwart lijstje. Bij de expositie leek het op een schietsleuf, met een donkerrode, bloedachtige achtergrond.”

Toen had je de smaak te pakken.

“Ik dacht: ik ga alle kerkhoven af. De Duitse Michelingids had vier glossy tijdschriften over graven wereldwijd, daar staan alle lijken van de hele wereld in (lacht). Ik kon toen al die begraafplaatsen af.

“Ik vond er graven in zeventien talen. Het was echt een wereldoorlog, ontdekte ik toen. India, Marokko, IJsland, Noorwegen hebben ook meegevochten. Zelfs de zoeaven van de paus. Maar ik kon de zinnen op graven niet goed vertalen. Daarom ging ik naar ambassades van al die landen en vroeg aan hen: kunnen jullie dit lezen? Ja hoor, zeiden ze. Ze hielpen mij allemaal.

“Dat werd in 1996 een grote tentoonstelling in de Bergkerk in Deventer. Zeventig schietsleuven hingen daar op ooghoogte. In het midden had ik een hekwerk gemaakt, een combinatie van Romeinse lansen en begraafplaatsen met cipressen. In het midden daar weer van stond een hekwerk van rode neonbuizen: een cenotaaf.

“Het ging mij om de absolute leegheid van teksten op deze oorlogsgraven. Vooral jonge mensen waren in trek als soldaten, als ze nog geen gezin hadden. Er waren jongens bij van 14, 15 jaar. Op het einde werden ook 50-, 60-jarigen ingezet. Ik heb zelfs oorlogsgraven gezien van 70-jarigen. Allemaal gestorven voor hun desbetreffende vaderlanden.”

En na een pauze van bijna dertig jaar pakte je het frotteren weer op…

“Vorig jaar ging ik weer een maand naar Berlijn. Toen wilde ik weer mooie woorden ontdekken. Ik had papieren en een map meegenomen. Als een gek fietste ik door de stad maar kwam nergens tegen wat ik zocht.

“Tot ik op zeker moment in mijn ooghoek een plaquette zag. Daar viel me het woord Urteile op. Dat plaquette ging over de ‘Volksrechtbank’ van Hitler. Maar er was geen sprake van een rechtbank. Iedereen die er binnenkwam werd afgemaakt.

“Ik spande een velletje op het plaquette en ging frotteren. De eerste keer ging ik door het papier heen. Het moest zachter. Een paar bezoekers gingen met me in gesprek. Zij vonden Urteile ook een opmerkelijk woord. Thuis in mijn atelier goot ik het in gips.”

Heb je iets met Berlijn?

“Het is grotendeels toeval. Maar ik kom er wel vaak. Een vriend is daar bloemist met een expositieruimte, waar ik ook vaak exposeerde. We ruilen in de vakantie vaak van stad. Dit jaar voor de derde keer. Ga ik meteen kijken of ik nog andere woorden kan vinden!

“Ik hou van de stad maar de monumenten in Berlijn zijn over het algemeen vrij belabberd. Er zijn een paar uitzonderingen die ik wel mooi vind. Er is er een van Karl Liebknecht, met alleen een sokkel. Dat vind ik wel een mooie. En een groot gat in de vloer met een bibliotheek zonder boeken. Dat gaat over de boekverbranding.”

Kun je iets meer vertellen over de expositie in het venster van Galerie 44?

“Urteile is te zien in het venster van Galerie 44 in de Molenstraat. Ik heb kranten opgestapeld, ongeveer 80 centimeter hoog. Daar ligt een zwaar blok op, met een lampje erboven, en aan de achterkant hangt een gouden behang met het woord: Urteile. 

“Ik wil graag dat mensen reflecteren over wat dat betekent, de absolute leegheid van teksten op plaquettes en oorlogsgraven. Ze staan voor rigide systemen die mensen klein willen houden. Dit is wat er nu ook aan de hand is. Ik begrijp niet waarom de wens er is om de democratie om zeep te helpen. Nu ben ik al op leeftijd maar ik maak me er wel zorgen over, dat mensen er vaak geen zorgen over maken.

“Urteile is een blikvanger in de Molenstraat. Mensen zullen er meerdere keren langslopen en dan misschien denken: hé, dat is interessant. Dat is waar ik op hoop, die vonk.”

Urteile was van 8 januari tot 7 februari 2026 te zien bij Galerie 44 in de Molenstraat 44 in Den Haag.

Meer lezen, luisteren of kijken?

• Website Willem Speekenbrink
• Galerie 44
• Volksgerechtshof op Wikipedia

2352 woorden / 12 minuten leestijd / Thema’s: geschiedenis, Parijs, reizen, kunst, schilderkunst / Deze interviews zijn eerder verschenen op Jegens & Tevens

Er zijn talloze kunstenaars die zich door slechts een onderwerp laten inspireren. Pieter Claesz en zijn stillevens. Philip Akkerman die elke dag een zelfportret schildert. Monet die zich door station Saint-Lazare liet inspireren.

En Erik Pape krijgt nooit genoeg van het Place de la bataille-de-Stalingrad in Parijs, gelegen in het noordoosten van de stad, vlakbij Gare de l’Est, Bassin de la Vilette en metrostation Jaurès. In de volksmond wordt het ook wel het Place Stalingrad genoemd. Het ziet er ongeveer zo uit (foto 2025):

Ik sprak Erik Pape toen over naar aanleiding van een expositie in 2015 in 38CC. Mooie verhalen over geplunderde galeries, ontmoetingen met Chirac en vriendschappen met clochards. In het cafeetje bij 38CC – toen nog aan de Hooikade – spraken we over zijn passie voor dit ene plein.

In 2021 deed ik een follow-up-interview in verband met de coronatijd. Deze twee interviews heb ik hieronder samengevoegd.

Exposities in Rijswijk en Den Haag
Sinds de coronacrisis reist Erik Pape niet meer jaarlijks naar Parijs. Hij haalt nu inspiratie uit de vele, vele notitieboeken die hij heeft getekend en de video’s die hij maakte. En maakte een nieuwe reeks, genaamd Dingen die mij opvielen. Zijn werk was in 2025 te zien in Museum Rijswijk en in galerie Maurits van de Laar.

Hoe ontstond de passie voor Parijs?

Toen ik op de mulo zat wilde ik al naar Parijs. In Den Haag had je een vleeshandelaar die wekelijks naar de hallen in Parijs reed, en dan kon je voor 25 gulden heen en terug. Maar dat heb ik nooit gedaan. Eind jaren zeventig kreeg ik een aantal reisbeurzen om erheen te gaan. Ik ben begonnen in het midden van Parijs.

Mijn vrienden woonden toen nog aan de Boulevard Saint-Germain. Ik begon met het schilderen van fonteinen en vijvers. Ik vond het daar veel weidser. De afstand werkt ook mee, dat je anoniem in zo’n stad kunt werken.

Vanuit een punt ben ik stersgewijs door Parijs gaan wandelen. Op een gegeven moment kwam ik uit bij het Canal Saint-Martin. Daar zat een bocht in. Bochten vind ik nogal mooi. Als je dan dat Canal afloopt, kom je op het Place Stalingrad terecht. Dit plein is een kruising van uitvalswegen naar het noorden.

Vroeger was het een busstation en vertrokken er bussen naar Joegoslavië, Spanje, Italië, voor alle gastarbeiders. Een mooi art deco busstation. Nu is het helemaal opnieuw ingericht.

Toen ik daar aankwam, werd ik wel gegrepen door de metro die daar bovengronds gaat. Dat is metrolijn 2. Midden op het plein, dat niet echt een plein is, meer een weg, heb je La Rotonde, en daaromheen slingert die ijzeren metro.

Die zuilen vond ik meteen fantastisch. Met zo’n Korintisch-Dorisch kapiteel erbovenop. Als je eronder staat, lijkt het net of je in een kerk staat. Omdat die lijn slingert, krijg je dat die zuilen niet op een rij staan. Zo krijg je perspectieven.

Natuurlijk heb ik nog verder gekeken. Je hebt ook lijn 6, aan de zuidkant, die gaat ook bovenlangs. Maar ik had er niet hetzelfde gevoel bij. Het is bij dit plein gebleven. Ik zou ook best andere mooie locaties in de rest van Europa willen ontdekken, maar dan heb ik een driedubbel leven nodig.

Hoe ziet je werkdag eruit op het Place Stalingrad?

Sinds 1980 ga ik de hele maand september naar Parijs om te werken. Vrienden hebben een kamer voor me, die doen het eten en mijn was. Fantastische vrienden! Rond een uur of half elf ’s ochtends vertrek ik naar Place Stalingrad, maak ik aquarellen, eet ik in een brasserie, en een uur of vijf ga ik weer terug.

De aquarellen maak ik meestal maar van een punt. Ik zit op het basement van een zuil, dus buiten, en dan kun je zo verschillende richtingen uit kijken. Als ik er eenmaal zit, hoor ik niets meer. Als een metro boven mijn hoofd raast, heb ik dat niet meer in de gaten. De auto’s merk ik ook niet meer op. Dan verdwijn ik in de entourage.

Ik schets voornamelijk architectuur en bomen. Mensen zijn inwisselbaar en het plein is statisch. Als ik ook mensen ga schilderen, wordt het zo anekdotisch. En er zijn al genoeg kitschschilders in Parijs.

Ik denk dat mijn liefde voor het Place Stalingrad komt door die rare slinger en door de aparte ambiance van het plein. Het is levendig, er zijn veel nationaliteiten. In het begin waren het vooral arbeiders die er tussen de middag in brasseries aten, moest je nog in de rij staan om binnen te komen.
 
De aquarellen zitten in een boek. Als ik het boek gemaakt hebt, gaat het dicht. In mijn atelier probeer ik het voor de geest te halen, zonder in zo’n boek te kijken. Dan gaat het schilderen beginnen. Die aquarellen zijn een houvast, een dagboek.

Hoe is het werk geëvolueerd?

Het eerste doek was een weergave van wat ik zag. Dat is langzamerhand geëvolueerd met de indrukken die je daar krijgt, de verbondenheid die je daar krijgt. Clochards die me herkennen na al die jaren. Ik heb een eigen plek bij de brasserie.

Maar ook technisch verander je. Het zit in steeds meer de ruimte opzoeken, in het schilderij zelf, hoe je dingen gaat plaatsen op het vlak. Het is de bedoeling dat geen werk op elkaar lijkt.

De kleuren bepaal ik intuïtief, soms gewoon welke kleur voor handen is. Bij de laatste schilderijen is ook zilververf verwerkt. De metro is met zilververf beschilderd. Ik dacht: waarom niet. Dat is een verwijzing naar de realiteit.

De locatie is in de loop der jaren vast ook veranderd.

Het is nu totaal anders. De buurt is overgenomen door yuppen. Het was ook wel een vreselijke buurt en ’s avonds is het er nog steeds niet veilig. Je wordt ook altijd gewaarschuwd: ga niet daarheen! Er wordt veel gedeald. Ik kom er niet graag meer ’s avonds, hooguit om even te filmen, en dan snel weer terug.

Eind jaren negentig, begin 2000, was het veel gemoedelijker. Kwam er een bus met joodse kinderen, en die gingen spelen tussen de Arabieren. Langzamerhand is dat geëscaleerd. Veel mannen die jongens daar ronselden met een Koran in hun handen. De aanslagplegers van Charlie Hebdo kwamen daar ook vandaan, Place Stalingrad.

Die thema’s zie je niet direct terug in mijn werk. Het blijft wel in mijn hoofd hangen. Mijn doeken zijn ook beslist niet zonnig impressionistisch. De grauwheid van het bestaan zie je denk ik wel terug in de doeken.

Er liggen daar bijvoorbeeld enorm veel clochards te slapen. Daar heb ik wat mee, ik trek me dat wel aan. Als er een clochard voor de deur ligt van die vrienden van mij, en dat gebeurt wel eens, dan wordt hem eten gegeven. Je hebt clochards die nooit de wijk verlaten en die onderhouden worden door de buurt. Alleen de politie is erg repressief.

Is het project ooit afgelopen?

Bij mij is het zo dat ik vrij snel achter elkaar schilder, tot er zo’n punt komt waarvan ik denk: ik moet ze allemaal herzien. Een voor een gaan ze aan de muur. Welke niet bevallen, die worden aangepakt. Een stuk is wel goed, een stuk klopt niet. Er zitten erbij die drie of vier keer zijn overschilderd.

Op zeker moment dacht ik: waarom doorschilderen? Ik kan beter alles opnieuw bekijken. En daaruit leren wat kan blijven staan en wat weg kan. Er is altijd wel iets in een schilderij of tekening wat goed is, dat is dan het uitgangspunt. Het moet wel verband hebben met het onderliggende. Dus als je een totaal ander schilderij overheen zou maken, dat werkt niet.

Het kan zelfs zijn dat schilderijen nog weer aangepast worden. Daarom noem ik ze graag werken in uitvoering. Maar een schilderij dat verkocht is, dan is het afgelopen. Het is moeilijk maar dan zet ik het ook helemaal uit mijn hoofd, bij wijze van spreken ken ik dat schilderij niet meer.

Het eigenaardige is dat ik toch nog steeds elke keer het idee heb dat ik het plein niet te pakken krijg. Ik denk steeds: er is iets anders wat erachter zit. Daar probeer ik mijn vinger achter te krijgen. Het heeft vermoedelijk te maken met het mysterie van dat plein. En dat is ook de reden waarom ik elke keer doorschilder.

Komt er wel eens respons uit Parijs?

Nee. Ik heb vroeger wel een galerie gehad in Parijs in het winkelgebied van Palais Royal. Maar op een dag werd ik in Parijs gebeld vanuit Den Haag. Iemand vertelde me dat de galerie weg was. Dus ik snel naar die galerie toe maar inderdaad, alles was leeg. ’s Nachts moet er een vrachtwagen voor de deur zijn geparkeerd en alles moet toen zijn ingeladen. Bij de buren gevraagd maar niemand had iets gemerkt.

En Chirac, de vroegere president, heb ik ooit ontmoet. Ik zat toen te werken bij het Canal Saint-Martin. Hij vroeg me toen: ‘Waarom doe je dit nu in Parijs?’ ‘Vanwege het licht,’ was mijn antwoord. Toen zei hij dat hij net in Delft was geweest. ‘Waarom niet dáár? Het is net zo mooi!’

Update-interview uit 2021 over de coronatijd die de jaarlijkse bezoeken aan Parijs onderbraken, en de nieuwe reeks die hieruit ontstond: De Dingen die mij opvielen.

Je kon in de coronaperiode niet naar Parijs. Wat heb je in plaats daarvan gedaan?

In maart dacht ik: misschien dat in augustus alles over is, kan ik in september toch naar Parijs. In de zomermaanden was het ook iets minder met corona. Maar ik vond dat toch te riskant. Als ik de enorme mensenmassa’s de Parijse metro zag binnenstromen… Liever niet daartussen.

De lockdown in Parijs was ook heel heftig. De wijk waar ik altijd rondzwerf, was min of meer afgesloten. Er waren straten waar je alleen met een mondkapje op in mocht. De vrienden waar ik ieder jaar logeer, mochten alleen naar buiten met een attest om boodschappen te doen. En dan alleen 1 kilometer in de omtrek. Zij gingen daarom naar hun tweede huis in het zuiden van Frankrijk. Alle restaurants waren ook dicht.

In september 2020 bleef ik dus in Delft. In het begin vond ik dat helemaal niet erg want het was hier ook lekker weer. In oktober, november begon het toch aan mij te knagen. Er is iets weg, het is ongrijpbaar waarom het weg is.

Miste je het jaarlijkse bezoek aan Parijs?

Ik keek wel op internet naar films van Parijs. Dat zegt me dan niets. Ik moet het kennen, ik moet in die straat gelopen hebben bijvoorbeeld. Het moet een verbondenheid hebben met mezelf. Ik dacht ook nog even: zal ik naar Den Haag of Rotterdam gaan en daar gaan rondlopen? Maar ik ken het daar te goed.

In Parijs word ik elke keer weer verrast door kleine dingen die een normale toerist niet ziet. En het menselijke contact met de vaste bewoners van dat plein mis ik ook. Je ziet mensen al vijf jaar op dezelfde bank zitten. De brasserie waar ik altijd kom en waar ik mijn eigen plekje heb.

Het plein verandert ook telkens van gezicht. Een jaar of vijf geleden was het plein nog in de ban van de extremistische ronselaars. In 2017 waren die weg en zat het plein vol asielzoekers. Aan de ene kant zaten de mensen met geld in de zon cocktails te drinken, aan de andere kant de asielzoekers in tentjes. Nu is het weer meer drugsgerelateerd. ‘s Avonds is het er linke soep. Je ziet die dingen niet direct terug in mijn werk maar het zit wel in mijn herinneringen.

Kun je wat meer vertellen over je nieuwe serie, De dingen die mij opvielen?

Ik heb in het atelier video’s gekeken die ik de afgelopen jaren heb opgenomen. Dat lampje daar is uit een etalage van een lingeriezaak en heb ik op video gefilmd. Die lampjes zie je in overvloed in Frankrijk. Elke hotelkamer had er vroeger een. Op het moment dat je dat ziet, denk je meteen aan het hotel in 1980 waar het lampje boven de wastafel hing. Het is een samenstelsel van jaren.

Daarnaast een vaas met de sjaal van keramiek. Ik zag een keer twee van die vazen in een kerk naast het beeld van Maria. Ik vond dat zo enorm wonderlijk, heb er ook een video van gemaakt. Met video kan ik eromheen draaien, speelt de omgeving ook meer een rol.

Deze serie noem ik de De dingen die mij opvielen… Op die puntjes moet staan: tijdens wandelingen. Dan loop je door zo’n straat met veel winkels, ineens schiet ineens iets op je netvlies. Waarom? De kleuren, de vormen, de vreemde entourage. De video is dan een klein geheugensteuntje. Dat is heel klein, niemand die het ziet.

Ik ben ook begonnen om alle schilderijen weer door te kijken en degenen die me niet bevallen weer af te schuren. En opnieuw te gebruiken.

Door die coronatijd denk ik meer na. Het is wel een mooie tijd om goed na te denken waar je mee bezig bent en of alles wat je maakt de waarde heeft die je eraan wilt hechten.

Meer lezen, luisteren of kijken?

• Website galerie Maurits van de Laar
• Blog Erik Pape
• Filmpje van Erik Pape over het plein
• Interview met Erik Pape voor Prinsenhof Delft