1 maart 2025 / 1005 woorden / 5 minuten leestijd / Thema’s: kunst, galeries, street-art, graffiti, typografie, architectuur

Wat is street-art en hoe past design erbij?

Het STRAAT Museum in NDSM (in Amsterdam-Noord) is een gigantische hal vol gigantische doeken. Denk niet aan de formaten van Mondriaan, eerder aan de Nachtwacht. En dat een keer of vijftig.

Misschien eerst even voor de leek uitleggen: wat is street-art? Street-art is een soort gelegaliseerde vorm van graffiti, de straatschrijfkunst die wereldwijd populair werd in de jaren zeventig en tachtig. Denk bij street-art aan grote kunstwerken op de zijkanten van gebouwen die steden verfraaien van Tokio tot Sao Paolo. Daarmee is het de kunsttrend met misschien wel de meeste impact op niet-kunst-liefhebbers.

En het indoorwerk? Wat in de graffititijd het tegenovergestelde van cool was, een piece op een doek maken, is nu vrij normaal, zoals blijkt uit de reguliere collectie van STRAAT. Net als dat er serieuze boeken over graffiti verschijnen. En dus af en toe exposities.

De kunstwereld heeft altijd moeite gehad met graffiti en street-art. De haat-liefde-verhouding komt denk ik omdat street-art vaak bestaat bij de gratie dat het iedereen aanspreekt (het zijn people’s pleasers). Dat is niet hoe kunstenaars denken. Die willen iets op een creatieve manier onderzoeken.

Aan de andere kant hebben veel designers hun roots in de graffiti en dat heeft ze geholpen om te worden wie ze zijn. Dat zie je ook terug bij deze expositie Graffitecture, waarbij een paar loeigrote werken in de hal hangen, maar waarvoor ook een speciale ruimte is ingericht voor deze tentoonstelling. Dat geeft een fijne wisselwerking tussen het grote en het intieme.

Neem bovenstaand werk van Gary Stranger: heerlijk om naar te staren. Het werkt anders dan de andere street-art: deze bijna perfecte executie van een lemniscaat (symbool van oneindigheid) nodigt uit om lang naar te kijken. Zelf zegt hij:

I aim to explore the manipulation of letter form, taking type beyond its intended, primary use.

De tentoonstelling toont naast werken van Gary Stranger ook grote en kleine doeken van Antigoon, Georgia Hill en SODA. ‘Het biedt een hernieuwde kijk op de transformatie van de publieke ruimte aan de hand van typografie, waarbij de rauwe energie van street art wordt gecombineerd met de georganiseerde elegantie van design.’ Aldus het museum.

Waar gaat Graffitecture over?

Graffitecture is een fusie van een paar werelden die al mooi zijn: graffiti, design, typografie en architectuur. Dit werk van de Italiaanse kunstenaar SODA (SMAck) lijkt het idee te meest te omhelzen van graffiti en architectuur:

Het graffitigedeelte is hier goed in te herkennen. Ik herken het vooral van de 3D-stijl waar graffiti-artiest Delta zich in specialiseerde. In deze video wordt het goed uitgelegd. In dit geval zijn het meer blokken dan letters. En toch heeft het ook onmiskenbaar iets van een bizarre architectuur, misschien wel een gebouw in een buitenaardse wereld.

Zelf komt hij met muziek als inspiratiebron:

Muziek is de belangrijkste inspiratie voor mijn werk. Ik creëer geluiden en klanken met synthesizers en drummachines, waarbij ik nieuwe vormen en structuren verken en rekening houd met beweging en ruimte.

Strakke lijnen zijn wel de rode draad van Graffitecture. Zoals vaak bij design is het less is more. Het wordt bijna niet letterlijker een rode draad dan dit sobere werk van de Nederlandse kunstenaar Antigoon. Daarin herken ik iets van typografie maar ook net zo goed het interieur van een jaren zeventig-huis.

Waar ik van houd, zijn de net-niet-helemaal-perfecties in dit werk. Juist in een tijd waarbij alles strak en perfect oogt, is het ook fijn als het eens anders is.

In het ‘huisje’ in het museum kijken we naar een expositie binnen de expositie: Typographic Blueprints. De keuze voor het kwartet kunstenaars oogt misschien wat willekeurig maar je kunt ook zeggen dat ze alle vier een andere tak van sport goed beheersen. En elkaar dus aanvullen.

Georgia Hill gebruikt bijvoorbeeld echt letters om iets te doen waar ze voor bedacht zijn: een boodschap geven. Of je iets kunt met de boodschap A Magnet in Me weet ik ook niet, maar dat is vast de boodschap achter de boodschap: woorden drukken niet alleen taal uit, maar ook ritme of poëzie. Woorden werken.

Ik kijk naar taal en formuleringen [ voor inspiratie ], hoe we spreken en verbinden, en hoe de intentie van deze woorden ineens kan veranderen of verschuiven met nieuwe contexten of persoonlijke ervaringen. Ik kijk graag naar architectuur, ruimtes, menselijke processen en toegewijd werk – niet alleen kunstenaars, maar ook chefs, ontwerpers, schrijvers. Ik ben altijd aangetrokken geweest tot details…

Hier zie je de stijlvaste hand van Gary Strange weer, zoals in dit werk Crush. Geniet van het plezier waarmee deze strakke lijnen op canvas zijn gezet. Het is handmatig, ambachtelijk en stijlvol. If van dezelfde kunstenaar is misschien nóg mooier maar die kwam niet goed over op de foto.

Kortom…

De werken van deze vier talenten zijn een groot plezier om van dichtbij te kunnen bekijken. De expositie is een beetje zoekende hoe alles in een thema aan elkaar te lijmen, maar stukjes kunnen ook toevallig op hun plaats vallen, zoals dit kwartet kunstenaars elkaar aanvullen.

Het verrassende is vooral dat je dat toch niet elke dag ziet: inspirerende typografievormen in de mix met street-art. Het brengt een nieuwe laag aan in de al lange graffitigeschiedenis. Van deze in graffitiroots gedrenkte letters (en vormen) zou je verwachten dat andere cultuurinstellingen er ook belangstelling voor zouden hebben. Misschien blijft er altijd een huivering voor het onbekende?

De expositie in STRAAT Museum duurt nog tot 18 mei en is te zien in STRAAT Museum in Amsterdam, vlakbij de pont naar NDSM.

Meer lezen, luisteren of kijken?

• STRAAT Museum
• Essay over typografie en graffiti op Prophetik Soul
• TED-Ex over graffiti en kunst
• Graphic designers op Reddit over graffiti
• Voorbeelden van typografische street-art
• Calligraffiti van Niels Meulman (Shoe)

1 september 2023 / 1105 woorden / 6 minuten leestijd / Thema’s: architectuur, geschiedenis, fotografie, Sovjet-Unie / Copyright beeldmateriaal Christopher Herwig

Hoe kwam het project tot stand?

De Canadese fotograaf Christopher Herwig fietste ooit van Londen naar Sint-Petersburg. Hij nam zich voor ieder uur een bijzondere foto te nemen. Al snel merkte hij dat de bushokjes zeer fotogeniek waren.

Je kunt gerust zeggen dat Christopher Herwig door een fotovirus werd besmet: hij moest en zou die bushokjes vastleggen. Hij reisde alle oude Sovjet-republieken door, van de Baltische landen tot Vladivostok, van Abchazië tot Moskou. Tot in Tsjernobyl aan toe maakte hij foto’s.

Hij fotografeerde duizenden bushaltes, interviewde makers – intussen bejaard en met pensioen – en sprak vaak met de mensen die aan het wachten waren bij de bushaltes. De geschiedenis van de Sovjet-Unie trok langs in de vorm van alsmaar verschillende bushokjes.

Het werd echt een serieus project toen hij in de Kaukasus ging wonen. Hij huurde auto’s, reed met taxichauffeurs (‘Bussen waren verrassend onpraktisch’) de routes langs de hokjes en fotografeerde wat er nog steeds stond. Dat wisselde. Sommige busroutes waren opgeheven, sommige hokjes vervallen. Maar ook veel waren er nog in goede staat.

‘De taxichauffeurs moesten vaak eerst lachen maar raakten op zeker moment besmet met het zoekvirus en begonnen me daarna vaak enthousiast te helpen.’

Het project leverde uiteindelijk een boek op en daarna een deel 2. Vervolgens nog een boek over Soviet Metro Stations. En dit jaar verscheen ook nog een documentaire over de bushokjes.

Waarom verdienen de bushokjes onze interesse?

Herwig via gesprekken steeds meer over de historische architectonische achtergrond van de bushokjes uit de Sovjet-tijd. Om kort te gaan: in de jaren zestig werd er door de hele Sovjet-Unie steeds meer en sneller gebouwd. Dat leidde tot de behoefte van een openbaar vervoer-netwerk. Echte harde voorschriften waren er niet hoe de haltes voor dat netwerk gebouwd moesten worden. De bushokjes werden zodoende een uitlaatklep van creativiteit van kunstenaars en architecten, die hier vaak hun eigen ei in kwijt konden. Iets wat je misschien niet verwacht in het systeem dat ook de eentonige en eendimensionale flats overal ontwikkelde.

Er was letterlijk geen grens voor de bushokjes. Hokje is eigenlijk niet het goede woord meer want soms waren ze enorm. Soms in de vorm van een octopus, een duif erbovenop, in de vorm van een raket. Soms vormden de haltes mozaïeken kunstwerken. Sommige vormen waren aantrekkelijk in hun eenvoud, zoals de favoriet van Herwig zelf: een hokje in Taraz in Kazachstan (op de cover van zijn eerste boek).

‘Dit waren kleine, poëtische daden van verzet.’

Grappig was dat er ook vaak lokale verschillen waren. Dat kwam omdat sommige bouwers meer de lokale stijlen integreerden in de hokjes, aangezien er toch niet echt een controle was op wat er gebouwd werd. Ook vaak werden lokale kunstenaars gevraagd die ook wel eens hier en daar de grens opzochten.

Sommige makers vertelden hem graag over hun expressie. Ze komen terug in de documentaire. Ze vertelden over hun achtergrond, hoe de opdrachten bij hen terecht kwamen en wat ze er vervolgens mee deden. Zoals Enu Mäela, Juri Kinsap, Armen Sardarov, Zoerab Tsereteli (Georgisch kunstenaar) en Victor Sheptoenov. Ze legden uit dat ze met weinig middelen konden nadenken over de vormen. ‘Ik voelde een innerlijke behoefte voor hokjes met esthetische waarde.’ En: ‘Dit waren kleine, poëtische daden van verzet.’

Ook signaleerden architectuurexperts dat de hokjes een ander soort stem vertegenwoordigden dan doorgaans in het Sovjetsysteem: de stem van het gewone volk. Dat was uniek: ‘De stem van de gewone burger werd zelden gehoord.’

Wat is er over van de bushokjes?

Uit de documentaire (zie de link onderaan) blijkt dat de bushaltes vrij rap aan het verdwijnen zijn. Ze worden vaak gesloopt omdat sommige landen geen herinneringen meer wensen aan de trauma’s van de Sovjet-periode. Zelfs bushaltes met hamer en sikkel – de symbolen van het communisme – zijn dan niet meer heilig meer.

Soms is er een ongeluk geweest en ging de halte kapot, soms zijn busroutes opgeheven en werden de haltes meteen maar gesloopt en soms werden de haltes nieuwe locaties voor handeltjes. Een enkele keer is een haltes ook door de invloed van de weersomstandigheden stukgegaan. Maar door de bank genomen blijken de betonnen haltes verrassend stevig.

Deze langzame verdwijning noopte Christopher Herwig om het project snel af te maken. Intussen is er ook een Soviet Bus Stops deel 2. Maar ook een Soviet Metro Stations, die ook vaak prachtig waren vormgegeven. De boeken zijn te bestellen via online boekhandels, zoals Bol.com en Amazon. Maar misschien kan uw lokale boekhandel u er ook mee helpen.

Wat vinden wij van dit project?

Wat respect afdwingt is, is dat Herwig al ruim een decennium bezig is met de bushokjes. Het is zijn fotografische goudmijn. Mooie, interessante objecten die een ader raakten van de sovjet-geschiedenis. Zijn kennelijk aangeboren nieuwsgierigheid dreef hem tot dit redelijk extreme project.

En hij hield het niet alleen bij fotografie. Hij sprak veel betrokkenen en heeft zich goed geïnformeerd bij experts. Daarmee is het praktisch een journalistiek project. Aan de ene kant zien we de gevolgen van het totalitaire regime maar we zien ook dat niet alles zo zwart-wit was en er soms ook wat ruimte was voor individuele expressie.

Het maakt de vrij korte documentaire van nauwelijks een uur zeer goed gevuld. De docu kostte ook zeven jaar om te maken. Met onder andere beelden van hem terwijl hij in een auto poogt een besneeuwde berg op te rijden voor een halte. Of dat hij lokale passanten ontmoet, die niet bepaald stilstaan bij de kunst van de haltes. Of hoe hij zijn evenwicht probeert te bewaren bij een ingewikkelde positie bij het maken van alweer een foto.

Herwig reisde overal rond en keerde terug met prachtige, unieke beelden en opnamen – waarmee hij het geluk had dat dit project voor de oorlog in Oekraïne plaatsvond, want anders was het een stuk lastiger geweest om te maken.

Wie Indipendenza goed bijhoudt, weet dat er ook bijzondere verhalen vastzitten aan Sovjet-design…

Lees ons artikel over Sovjet-design.

Meer lezen, kijken of luisteren?

• Website Christopher Herwig
• De documentaire Soviet Bus Stops is op 12 september uitgezonden en (nog) te zien via het programma Close-up op NPO-start
• Lees een artikel over de documentaire op de website van VPRO-Gids
• National Geographic: The Curious World of Soviet Bus Stops
• Hyperallergic: The Whimsical forms of Soviet Bus Stops
• Nieuw-Zeelandse podcast over het project van Christopher Herwig

1 maart 2021 / 1459 woorden / 11 minuten leestijd / thema’s: posters, kunst, geschiedenis / In andere vorm eerder gepubliceerd geweest op Jegens & Tevens / Kort essay / Beeldmateriaal © Posters of the Cold War van David Crowley. V&A Publishing, 2008

1. Posters in de Koude Oorlog streefden simpele emotionele doelen na

De Koude Oorlog (bekijk deze video die deze periode in 1 minuut uitlegt) was een postervriendelijk tijdperk. Twee wereldmachten hadden uiteenlopende visies. De strijd tussen hen werd met alle mogelijke middelen gestreden. Posters waren ideaal. Makkelijk en goedkoop.

Er iets eigenaardigs aan een propagandaposter. Je hangt ze alleen op om je eigen mensen te overtuigen. Een communistische poster ophangen in de jaren vijftig in Kansas City, of een kapitalistische poster in Minsk, dat zou je niet snel zien. Je wilt als wereldmacht dus vooral je eigen bevolking geruststellen dat het succesvol is wat jij doet én dat het slecht is wat de andere wereldmacht doet. Preken voor eigen kring heet dat.

Het is dus niet raar dat de posters in dit boek allemaal een van deze twee doelen nastreven: bang maken of heldhaftigheid promoten. En voor iedereen die alleen een blik wierp op een dergelijke poster kan dat het begin zijn van het zaadje dat zich in het hoofd plant. Zo werken politieke posters vandaag de dag nog steeds.

Wat wij in het hier en nu misschien niet meer zo goed herinneren was de intensiteit van de Koude Oorlog. Het was dominant en intens. Ik heb zelf alleen het staartje meegemaakt maar ik herinner me nog goed hoe af en toe de spanning terugkwam. Het was wel zo dat die spanning vijftig jaar duurde. Dus soms ontspanning en spanning volgden elkaar op.

Op een paar momenten, met name tijdens de Cubacrisis, leek de wereld echt in oorlog te zinken. De anonieme held Vasili Arkhipov voorkwam vermoedelijk een oorlog door koppigheid. Nog een held: Stanislav Petrov die in 1983 misschien wel een kernoorlog voorkwam door orders te negeren. Een halve eeuw later is het makkelijk om hun heldenmoed te vergeten.

De Koude Oorlog kwam in zowat alles terug. In sport natuurlijk: ijshockey, Olympische Spelen, schaken. In cultuur ook: ballet, boeken (Cat’s Cradle (Kurt Vonnegut) en The Manchurian Candidate (Richard Condon)) en films: Whoops Apocalypse en de James Bonds. Zelfs popster Prince raakte in paniek en zong in 1981 Ronnie, talk to Russia. En ja, om even de ernst ervan te laten zien: dit was een heuse verkiezingsspot voor Lyndon B. Johnson in 1964.

Er valt heel veel te vertellen over zowel de kapitalistische als de communistische postercultuur maar dat valt een beetje buiten het bestek van dit verhaal. Kijk bij de leestips onderaan!

2. Angst en heldhaftigheid waren de belangrijke emoties van posters

Of nou de bangmakende of de heldhaftige posters de mooiste zijn, vind ik lastig te zeggen. De bangmakende zijn wel iets creatiever om het slechte beeld van de ander te schetsen, lijkt het. In kunstzinnigheid ontlopen ze elkaar niet veel. Het hing natuurlijk ook maar van de artiest af.

Bang op een fraaie manier maakt de poster van de Duitse politieke partij CDU van eind jaren vijftig. Die waarschuwt de West-Duitsers tegen een demonisch kijkende Chroesjtsjov. Aan de andere kant joeg de Sovjet-Russische poster in 1963 angst aan met een lynching op de wang van het vrijheidsbeeld (‘The Shameful Brand of American Democracy’).

Heldhaftig is de poster van Yuri Gagarin en de ‘glorie aan de eerste kosmonaut’. Of de Cubaanse heldenposter over Ethel en Julius Rosenberg over de in de VS geëxecuteerde Sovjetspionnen. Behoorlijk heldhaftig is de poster van Mao uit wiens hoofd zonnestralen komen die Chinese strijders aanmoedigen.

Soms zijn posters zelfs zo blij dat je bijna vergeet dat er een Koude Oorlog gaande was. Neem deze poster van Cuba die het 10-jarig bestaan van Oost-Duitsland vierde met veel visuele flair:

3. Posters tijdens de Koude Oorlog waren niet allemaal politiek

David Crowley, geschiedenisdocent, toont in zijn boek meer dan alleen maar posters uit de VS of de Sovjet-Unie. Ook in Cuba, Duitsland, Frankrijk en China was men creatief. Nederland is ook vertegenwoordigd met een poster van de Rijksvoorlichtingsdienst: ‘Gifhandel vergalt den vrede‘.

Het boek gaat verder dan alleen maar weergeven van propagandaposters. Je vindt ook posters die in deze periode gemaakt werden maar niet onmiddellijk met de politieke strijd te maken hebben. Zoals filmposters, milieuposters en sportposters. En posters van de critici.

Milieu is misschien een beetje vreemde eend in de bijt. Niet minder extreem blijkt. De poster van Robert Rauschenberg van Earth Day 1970 overtreft zelfs de politieke Koude Oorlog-posters in hardheid (de Amerikaanse zeearend te midden van allerlei milieurampen). De poster ‘Stop Nuclear Suicide’ uit 1963 toont een atoombomontploffing en een enorme schedel op de achtergrond. Dat schokeffect, zo heeft de milieubeweging ondertussen geleerd, werkt niet zo goed als je mensen wilt overtuigen. Neem deze nieuwe campagne van Milieudefensie, bijna een puzzel, die je gevoel voor mysterie prikkelt.

4. Filmposters hadden een speciale positie in de Koude Oorlog

De mediastrijd werd niet alleen gevoerd door posters. Ook door films natuurlijk. Voor die films werden ook weer posters gemaakt. Hoewel de films in het westen meer commerciële producten waren die speelden met de angst voor de Sovjet-Unie en voor de oorlog dan dat ze wilden overtuigen. Denk aan een film als Fail-Safe.

Interessant zijn de verschillen in posters in dit boek van de film Der Schweigende Stern. Deze Oost-Duitse film werd in beide landen uitgebracht. De DDR-poster toont twee heldhaftig en geconcentreerd ogende astronauten. De West-Duitse poster belooft veel meer spanning en sensatie, Het decor is fantasierijk. Het verschil typeert de situatie in de Koude Oorlog: de ene film wil overtuigen, de andere wil geld verdienen. Aardig om te kijken of je kunt zeggen van welke van de twee Duitslanden onderstaande trailer is.

Zonde is dat dit boek je niets uitlegt over hoe die posters nou eigenlijk ontstonden. Wie maakten ze en welke rol speelden de makers in de kunstzinnige wereldjes van toen? Bij deze filmposters had het heel interessant kunnen zijn. Ze blijven net zo anoniem als de posters zelf. Een paar interviews met betrokkenen had het boek sowieso interessanter gemaakt – en dan hadden wij nu ook beter begrepen waarom ze deze posters maakten.

5. De posters tijdens de Koude Oorlog waren niet allemaal bloedserieus

Een nogal ernstig gebeuren, die koudeoorlogpropaganda. Dat schreeuwt ook om humor. De frappante uitzonderingen op de bloedserieuze poster waren de Franse posters. De poster die op de cover van het boek staat (Roman Cieslewicz, 1968) is bijvoorbeeld een van de weinige die de Koude Oorlog zelf ironiseert.

Ook een poster als: ‘Voter, c’est mourir un peu‘ (1968) vertelt op grappige manier een serieuze boodschap. In zijn eenvoud (een stembus bovenop een grafkist) en met een woordspeling op de beroemde uitdrukking ‘Partir c’est mourir un peu’.

Of de poster Jo-jo La Colombe die mensen die de spot dreef met mensen die het stalinisme verheerlijkten: een zogenaamd vreedzame Stalin zien met een groot bord ‘Paix’ (Vrede) en een goedendag (middeleeuws wapen) in de andere hand. Het is beter te begrijpen waarom Franse posters van deze tijd ook zo grappig zijn. Dit soort ironische humor is toch typisch Frans.

6. Veel posters tijdens de Koude Oorlog maakten reclame voor vrede

Het is verrassend hoeveel posters tijdens de Koude Oorlog over vrede gingen. Dat zou je als persoon die de Koude Oorlog niet heeft meegemaakt snel vergeten. Overal en iedereen maakte en tekende peacetekens.

‘Peace was one the most used and most abused words of the Cold War years’

David Crowley schrijft dat met name de Sovjets dat woord, Mir, benadrukten, alsof ze al campagne maakten voor toekomstige historici als het mis zou gaan.

Wat dat betreft kwam Perestrojka als geroepen. Die gaf de communistische poster ineens een nieuw elan (er mocht nu ook voorzichtig kritiek klinken). Dat is een lastiger om te vertellen verhaal natuurlijk, maar bracht wel de nodige vernieuwing bij de Sovjet-posters, die een beetje aan het herhalen waren geraakt.

7. De posters zijn mooi, de boodschap vermoeiend

Hoe creatief ze soms zijn, al deze politieke posters zijn vooral erg vermoeiend. En demotiverend. Ze redeneren allemaal alsof je niet zelf kunt nadenken.

Wat een verschil bijvoorbeeld met de Hongaarse poster van Istvan Orosz voor het Hongaarse Democratisch forum uit 1990. Je ziet de achterkant van een Sovjetsoldaat en dan de tekst: ‘Kameraden. Het is voorbij!’ Je voelt haast de geschiedenis achter dat eenvoudige beeld – het is meer weergeven van pure emoties dan je willen overtuigen. Met afstand een van de mooiste posters uit het boek.

Meer lezen, kijken of luisteren

• Designer Daily: tien mooie posters uit de Koude Oorlog
• Amerikaanse omroep PBS over Sovjet-propagandaposters
• David Crowley vertelt over Poolse postermakers

1 november 2020 / 3408 woorden / 26 minuten leestijd / Eerder gepubliceerd in DH/// in 2013 (63-66), bewerkt in 2020 / Copyright beeldmateriaal is afgestemd met alle betrokkenen

Ik sprak destijds af met Jan-Willem Stas, docent op de Type & Media-opleiding (onderdeel van de KABK) in Den Haag. Met een kop koffie en een stukje appeltaart in Dudok aan het Spui proberen we het mysterie van de studie en het vak te ontrafelen. Waarom willen zoveel buitenlandse talenten hier les krijgen? Wat houdt letters ontwerpen in? Hoe verschilt het ontwerpen van letters in het digitale tijdperk van letters ontwerpen vroeger?

Eerst iets belangrijks: het verschil tussen letters en lettertypen. In het Engels uitgelegd door oud-student Gustavo Ferreira:

“‘Font’ and ’typeface’ mean different things for people who work in the field. A typeface is a design: a collection of ideal typographic shapes, independent from any implementation (to make a loose analogy with music: a composition). A font, on the other hand, is a particular implementation of a typeface for a specific medium and technology, in a specific format etc (continuing the music analogy: a recording or performance).”

Ben je voor je gaat lezen nog behoeftig aan nog iets meer uitleg over wat typografie en letterontwerpen inhouden? Lees dan eerst dit blog (Engelstalig). Nu terug naar het interview met Jan-Willem Stas.

Van een fax naar digitale letters: interview met Jan-Willem Stas

We gebruiken ze allemaal dagelijks maar voor veel mensen is het ontwerpen van letters een ver-van-hun-bed-show. Kun je iets meer voor de leek iets meer uitleggen over de geschiedenis van letterontwerpen?

De industrie werd heel lang gedomineerd door twee monopolisten: Linotype en Monotype. Zij maakten machines die zetwerk in lood vervaardigden. Daardoor bepaalden zij ook welke lettertypen er op de markt kwamen. De Linotype zetmachine goot een vaste regel. Monotype was een systeem waarbij afzonderlijk losse letters werden gegoten. Bij Linotype moest bij een tiepfout de hele regel over, bij Monotype kon je de verkeerde letters vervangen.

Door de opkomst van het offset drukken in de jaren zestig van de vorige eeuw veranderde de vraag van loden zetwerk naar fotografisch zetwerk. Beide ontwikkelden nieuwe systemen, maar er kwamen ook andere spelers op de markt, vooral uit de fotografische industrie. Nog steeds bepaalden zij het letteraanbod, omdat nieuwe lettertypen een grote investering vergden. Veel van de typografische verfijningen uit het loodtijdperk gingen daardoor verloren.

Wat is de invloed van de opkomst van de computer op het ontwerpen van letters?

Met de komst van de computer is het letterontwerpen democratischer geworden. Dat begint met de geschiedenis van Icarus. Icarus was een programma dat was ontwikkeld door een Duits bedrijf (URW). De gedachte was toen: als we nu een computer hebben in Europa en een in Amerika, dan kunnen we alle bestaande lettertypen wel digitaliseren. Petr van Blokland heeft op basis van dat programma Icarus-M gemaakt in 1987, zodat het op de Apple-Macintosh kon draaien.

Daarna zijn er andere letterprogramma’s gekomen, Fontographer, Font studio. De geest was uit de fles. Je kon letterontwerpen op de keukentafel met een Mac, een scanner en een printer. Nu zijn er al weer verbeterde ontwerp programma’s als Fontlab en Robofont, ontwikkeld door Frederik Berlaen met Petr van Blokland.

In the mid-Eighties there was hardly a computer to be seen at the Royal Academy. Working by hand was the norm. That was pleasant because you learnt to deal with letters and words in a very direct and physical way. Typography under Gerrit Noordzij was in the first place writing and seeing how forms arise on paper. There were computers, but their place was at home.

Jan Middendorp & Erik van Blokland / letterror.com

The Type and Media masters program has a long history at the Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in The Hague. The roots of the program can be traced back to Gerrit Noordzij’s Letter Programme within the graphic design department at KABK during the 1970s. (…) In 2002, the Type and Media program officially started in its present incarnation.

Abi Huynh / source

Het eerste half jaar worden verschillende aspecten van letterontwerp aangeboden: kalligrafie, letters hakken, lettertekenen, niet Latijnse schriften, digitaliseren, programmeren. Het tweede halfjaar werk je aan een zelf voorgesteld onderwerp. Medestudenten kwamen uit Brazilië, Duitsland, Libanon, Canada, Zweden, Zwitserland, Letland (mijn jaar). Ex-t/m-studenten vormen samen een “familie”, vaak werken we samen, nodigen we elkaar uit.

Frederik Berlaen / via e-mail

Wat heeft het digitale tijdperk veranderd op het gebied van letters ontwerpen?

Je faxte een bestelling naar een van de vele letteruitgeverijtjes en dan kreeg je na betaling een floppy in een envelop thuis gestuurd. Dat veranderde pas toen FontShop, een bedrijf dat letters ging verkopen van verschillende letteruitgeverijen en ontwerpers, in 1991 een catalogus uitbracht. Toen had je eindelijk zicht op de het letteraanbod in de wereld.

We hebben in 1998 een conferentie georganiseerd in Rotterdam (THype) om dat bedrijf, FontShop, eigenlijk een postorderbedrijf met kleurige foldertjes, een gezicht te geven en om een aantal letterontwerpers op het podium te zetten. We hadden toen al wel een website maar dat was toen nog iets nieuws. Dat kun je je nu al bijna niet meer voorstellen.

Wat maakt de Type & Media-opleiding in Den Haag zo bijzonder in Europa?

Alle docenten, met uitzondering van mijzelf, zijn letterontwerpers. De Werkplaats typografie in Arnhem is een master vooral gericht op typografie, net als de bachelor opleiding in Swäbisch Gmünd, waar we vaak studenten vandaan krijgen. Daar worden soms ook letters ontworpen. Maar die zijn meer als idee, concept om een eigen gezicht aan de typografie te geven.

Wij zijn echt een hardcore opleiding in letterontwerpen. Ook de opleiding aan de Hochschule in Leipzig, waar Fred Smeijers lesgeeft, is dat. Andere opleidingen in opkomst zijn ECAL in Lausanne en de Hochschule in Zürich, waar onze oud-studenten lesgeven.

En waar in verhouding staat dan de letterontwerpenopleiding in Reading?

De opleiding is Reading is vergelijkbaar met de onze. Er wordt ook wel eens gezegd dat er competitie is tussen Reading en de KABK, maar dat is niet echt zo. Het is wel een meer universitaire opleiding en ze moeten een uitgebreidere thesis schrijven. Terwijl wij meer ‘learning by doing’ hebben. Bij ons staat het schrijven en tekenen centraal. Daar doen veel mensen twee jaar over de opleidiing, terwijl wij na een jaar we wel klaar met ze zijn.

Als je in Londen gaat studeren, zit je wel met huisvestingsproblematiek, plus dat de kosten van de studie een stuk hoger liggen. Bij ons zijn de studie kosten voor de master nog gelijk aan de bachelor. Het komt vaak voor dat wij iemand afgewezen hebben en de student alsnog naar Reading gaat. Dan blijkt iemand wel een passie te hebben om te weten, niet om te tekenen. Je ziet studenten daar vervolgens erg interessante research doen. Overigens leren we de studenten wel programmeren want anders blijft het monnikenwerk. Dat is niet meer zo van deze tijd.

Hoe wordt iemand uiteindelijk geaccepteerd op de opleiding?

We krijgen voor elk studiejaar zo’n tachtig à negentig serieuze portfolio’s binnen die we dan met elkaar gaan vergelijken. Daaruit kiezen we er dan twaalf. Er zijn ook veel studenten die twee of drie keer een poging wagen. Daar is ook niets op tegen. Het is vaak ook beter om na een opleiding in ontwerpen eerst praktijkervaring op te doen. Als je daarna weer besluit om te gaan studeren, ben je gretiger. De selectie is een moeilijke klus als je iemand niet hebt ontmoet. Eigenlijk kan een student met een bachelor in ontwerpen overal vandaan komen. Uit de portfolio moet wel een liefde spreken voor het met letters bezig zijn. Dat zie je toch vooral in de schetsen.

Wat er zo bijzonder is aan het vak van letterontwerper (’type designer’) in 18 quotes

KICK

I can’t explain it; I just like looking at type. I just get a total kick out of it. Other people look at bottles of wine or whatever, or, you know, girls’ bottoms. I just get kicks out of looking at type. It’s a little worrying, I must admit.

Erik Spiekermann / ilovetypography.com

AUDACITY

One of my favourite memories from my KABK education was an off-hand quote by an instructor who mentioned: “At the top of culture there is music, just below that there is type design.” I found the audacity of the statement amusing and humorous. To this day I’m not sure if he was joking or not.

Ross Milne

WOMEN IN TYPE DESIGN

It is a fact that there are fewer women than men in type design. Though there are many skilled and educated female type designers, they just do not get much attention. Verena Gerlach, a German type designer, wrote an article about it called ‘Where Are the Women in Type Design’, in which she explains the reasons why type design is such a man’s world. From this article: “For most designers it’s difficult to find an end and be satisfied with the result. Then you add the expectations of others, amplified by the gender gap. Women constan4tly think they could do better. It’s never enough, they could get judged, they have to please, etc.

Slávka Pauliková & quote by Verena Gerlach

INCORRUPTIBLE CRITIQUE

The core of the experience in the TypeMedia course is hard work, incorruptible critique and a growingly sharp perception of the tiniest detail. For the craft part, drawing letters is all about being precise. This accuracy, once acquired, is almost impossible to unlearn again. For the creative part, you learn to think more in possibilities and to let go your first ideas. You have to try out many things to be able to make a choice for the best solution. Finally, almost every student runs into specific problems in her or his project that can hardly be generalized. In this regard, you learn to keep on trying to make it work.

Fritz Grögel

EXPLORING TYPEFACES

I’ve been teaching typography at graduate and undergraduate level and my approach is heavily based on the way I was taught. The most crucial aspect of the method is trying to make students understand how formal and aesthetic decisions in contrast, proportions, weights, features etc, make certain fonts more adequate than others to ‘solve’ typographical problems. This notion of drawing to specific contexts and exploring typefaces according to how and maybe why they were designed is a direct application of a small yet fundamental part of KABK’s knowledge.

Gustavo Soares

DESIGNING DIGITAL WORLDS

Screen-based documents are interconnected, dynamic, reactive; screens are ‘dark’ surfaces in which information is written with light. These radically different qualities demand different typographic solutions and ideas, which lie necessarily outside of the tradition of print typography. Most of my type-design work is targeted at screen media rather than print. I try to work with the unique qualities of digital media: embracing the pixel grid, and exploring colors, computation, interaction etc. The Elementar system is an attempt to bring more typographic flexibility to screens. It is an alternative approach to type-design for screens: instead of working with scleable outline fonts, I have designed several individual size-specific typefaces along parametric variation axes. (And tools and interfaces to deal with these fonts.)

Gustavo Ferreira

THE SMALLEST ELEMENTS OF GRAPHIC DESIGN

I think the appeal of type design is in working with the smallest element of graphic design, almost all forms of graphic design require typography, whether it is for a book or a website or corporate branding. I think what appeals to me is the challenge of crafting type with a very particular personality and atmosphere to suit each project. I love working with details and the pursuit of type design is about as detail-oriented as you can get.

Abi Huynh

RIPPING OFF

Making a good typeface is a lot of work. Stealing a typeface seems easier. But ripping off a typeface and claiming it as one’s own is counter-productive, uncreative, and in general corrosive to type and typography. This fails to contribute anything. (…) Pirates have no interest in type, they have an interest in the use that people have for type. (…) If a typeface was made by someone else, it would have been different, even if the intent was to make the same thing. It is that collection of personal, specific decisions and opinions that make a typeface useful, appropriate, good or bad, that is its value. That also makes a typeface undeniably the intellectual property of its designer.

Erik van Blokland / letterror.com

NEW FONTS

Typefaces grow with typography and graphic design, and they change all the time. There are many fonts, but the one that you need might be missing. Also, despite the work that has been done before, it is possible to have new ideas, just as it is possible (and necessary) to write a new book, or take a new photograph.

Just van Rossum en Erik van Blokland / letterror.com

150.000 FONTS

It seems to be a golden age of type design—not only are there more type foundries now than ever before, not only is distribution easier and more direct, not only is type a hot topic for numerous specialised blogs and magazines, but even the general interest media are in on the conversation, (if only occasionally). New type design courses are opening regularly, churning out legions of type designers. And there are now over 150,000 fonts available for direct download. (…) Just as in the music industry, where cover versions and remixes are often more popular than new music, font designers seemingly prefer to exploit successful models from the past rather than strive for new solutions. (…) Many people drawing type today have solid drawing skills, but no desire to advance the field (let alone rebel against it) by creating original solutions. Can we call them type designers? I think not, at least not any more than we can call every fast, accurate typist a writer.

Peter Bil’ak / typotheque.com

CAREFULLY CONSIDERED IMPERFECTION

Had people not been searching for centuries for the roundest circle, the most flexible curve, the clearest line? With the computer this was as easy as falling off a log. Add razor-sharp definition by using offset on smooth modern paper, and the result is the best print ever. Engineers get the warm fuzzies when confronted with such perfection. The question is whether the ordinary reader wants such an overdose of perfection. After all, a completely balanced page of text can also be completely boring. (…) By allowing the computer to mess around within the — strictly defined — margins of a virtual font or layout, a new sort of liveliness can arise. In that case the computer is not used as the big leveler that it only too often is, but as a way of introducing carefully considered imperfection.

Jan Middendorp & Erik van Blokland / letterror.com

TYPECOOKER

Perhaps I most enjoyed the TypeCooker experiments. The assignment was to draw letters from a randomly generated recipe TypeCooker recipe. I discovered many things by taking a pencil in my hand to draw the sketches. When I looked over the sketches of my classmates, they had unique approaches based on the very same recipe. (…) And it made me realize how important it is to use your hands to sketch.

Kunihiko Okano in an interview with Taro Yumiba / source

BEING A PROFESSIONAL GRAFFITI ARTIST

In my early puberty I did a lot of grafitti. If I compare this letters with my bachelor thesis I can see similarities. (…) For me typedesign is a little bit like being a professional graffiti artist. It is a bit more complicated, because there is more to letters than just the words they form. However, you always feel happy if you see your typeface in use. And the really good thing? It is legal.

Nils Thomsen

ARROGANCE CAN SOLVE THE PROBLEM

I listen quite carefully to what clients have to say, then I throw everything away and start to think for myself. Usually I come up with an approach which is utterly different from what they asked me, and I try to convince them. They sometimes see me as completely arrogant and not worth telling anything to. However, I must say that most of the clients realize that I also react to them. I try to respond to their direction, solve the problem, take them seriously, but not by trying to give them wine or please them — instead I am interested in what they could do with their organization or approach. I don’t mind at all if I have to argue with them. I act like I’m an independent artist in that sense.

René Knip in interview met Jon Glarbo / source

PLAYING THE BASS

Typography and typeface design live in the intersection between visual and verbal language, so they tend to attract people who are equally interested in both these worlds, and in how they interact. People who are mostly into visual language go into graphic design, photography, painting and so on, while people who are more into verbal language go into writing, researching, poetry etc. Type design in particular requires is a very systematic way of thinking: a typeface is the sum of several individual form elements (arches, bowls, stems, serifs, hooks etc) which only interact and emerge through text. It also requires an ability to shift between foreground (the ‘black’ shape) and background (the ‘white’ counter shapes), and a sense for rhythm and repetition – it is not a coincidence that many type-designers also play(ed) the bass (myself included).

Gustavo Ferreira

LETTERS ARE EVERYWHERE

Most designers I know appreciate the large variety of subjects they basically are able to work on. It has something sporty to it: what’s the new job, what’s the target, what can I come up with? I personally love to work with and for places, to design shops, cafés, restaurants. It is extremely interesting to work between the identity of a business and the architecture and public space it is situated in. If the design of a store front comes out well, it is very satisfying to see it act into the street. As letters are everywhere in our daily surroundings today, they should be beautiful everywhere.

Fritz Grögel

JUST LIKE MUSIC

What fascinates me about letters and applied typography are three things. First of all, typefaces are graphical systems that are reduced to a manageable set of rules to which every letter has to bend. On the other hand, these rules have to be followed warmheartedly to let it live and breathe. It’s just like in music. Secondly, letters carry semantic value, they are not all the same, they do transport feelings, associations and connotations. But they do so in a much more unconscious way to general public than pictures do. Letters always embody a speaker’s voice. Just as poetry uses words to create worlds, letters use shapes to create sound. Finally, written letters and typography are a major cultural heritage, in their forms as much as in their content. There is no history without writing and writing has it’s own history. The more I learn about the history of letters, how they were made, what they were intended for, what larger context they sit in, the more I am under their spell.

Fritz Grögel

TYPEFACE FOR MARS

A typeface for a new civilization on Mars sounds like the ultimate challenge: unheard of, refreshing and interesting. For such a job would really need to widen my boundaries into new territories, which is a necessity for the creative survival of a designer.

Jon Glarbo

Veel dank aan alle betrokkenen voor hun hulp bij het tot stand komen van het originele artikelen. En voor alle letterfetisjisten: excuses voor de ongetwijfeld minder fraaie belettering op deze pagina…

Meer lezen, kijken of luisteren?

• KABK: Type & Media / afgestudeerden: 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.
• I love Typography (interviews)
• Letteror
• Typotheque
• Eye Magazine
• Lessons learned at Type Media
• OhnotypeCo@Medium So you want to apply at type media?
• Reddit/r/typedesign
• Typotalks
• Freetypograhy: interviews
• Print: 26 articles for typography lovers
• Jan Middendorp in Eye Magazine Is type design losing its soul?
• Mathieu Christe/Berton Hasebe: Type and media masters
• The New York Times: These people really care about fonts
• Designboom: interview met Peter Bi’lak

2 november 2016 / 1522 woorden / 11,7 minuten leestijd / eerder gepubliceerd in Jegens & Tevens / onderwerpen kunst, design, geschiedenis / vorm: reportage

Chirkova is van het Moscow Design Museum, die deze expositie (‘Rode Welvaart’) in de Kunsthal heeft opgezet, nadat het al in hun eigen museum is vertoond. We volgen haar tijdens haar rondleiding in de Kunsthal en proberen alles te noteren.

1. Vergeet vraag en aanbod, er is een instantie die alles bepaalt

Het vereist wat empathisch vermogen, maar stel je voor dat je een van die designers was. Allereerst heette je niet zo, designer. Esthetisch technicus was je van naam. Glanzende kantoren met espressomachines waren er ook al niet. De meesten werkten anoniem in fabrieken.

En dan de omstandigheden. Je had geen zelfstandige ondernemers, geen vrijemarkteconomie, geen marketing, geen gevoel voor de wensen van de markt. Je had maar een zaak om rekening mee te houden: meerjarenplannen.

In plaats van opdrachtgevers had je te maken met een instantie die alles bepaalde. De VNIITE (All-Union Scientific Research Institute for Technical Aesthetics) ging over design. De instantie werd opgericht in 1964 (en ging ter ziele in 2013).

Soms – niet vaak – had dat systeem voordelen. De Sovjetkoelkast werd in de Sovjet-Unie bijvoorbeeld gemaakt ‘voor het leven’. Gemaakt door Zil – een merk dat mensen misschien kennen als autofabrikant – en beschouwd als een van de beste van zijn tijd.

Net zo vooruitstrevend was het avos’ka-nettasje, dat duizenden Sovjet-Russen bij zich hebben gedragen. Dat betekent ‘voor het geval dat’, een naam bedacht door een Russische komediant. Het netje van gevlochten touw was perfect om bij je te hebben als je ineens tegen een geweldige aanbieding liep – wat in Sovjet-Rusland redelijk zeldzaam was.

In de jaren negentig werden ze vervangen door plastic varianten. Nu het milieu belangrijker wordt probeert men de originele versie met touw weer in te burgeren.

2. Je had als ‘esthetisch technicus’ meer uitdagingen dan een

Het was werken in een systeem vol kommer en kwel. De afhankelijkheid van één organisatie en een totaal inefficiënt economische systeem. Je had geen aanzien en niet al te veel middelen.

Toch was Sovjetdesign zeker niet alleen maar een lachwekkende kopie van westerse ontwerpen. Camera’s waren bijvoorbeeld een van de dingen waar de Sovjet design wel sterk in was.

Een sterk verhaal zit vast aan een model genaamd ‘Photosniper’, een camera met een telelens waar zelfs paparazzi zich voor zouden schamen.

Het verhaal gaat dat er mensen die in de buurt van legerkampen natuurfoto’s wilden maken zijn beschoten. Soldaten dachten dat ze een geweer droegen. Het model werd toen aangepast (een beetje).

Een fraaie anekdote hangt ook aan een fles eau-de-cologne. Schilder Malevich ontwierp in het begin van zijn loopbaan een schets voor een fles. Die zou hij volgens de overlevering hebben laten liggen in een café, waarna een andere designer het ontwerp zou hebben gevonden en het werd uiteindelijk de maat voor de Sovjetparfumflessen, tot aan de jaren negentig aan toe. Nooit bewezen helaas maar voer voor discussies.

Chirkova maant de groep naar de Olympische toorts van de Spelen van 1980, die in Moskou werden gehouden. De productie werd aan Japanners uitbesteed, maar die kwamen aanzetten met een bamboetoorts.

De Russische ingenieurs moesten in allerijl een nieuwe toorts maken die vlamde op basis van gas. Maar die was kleurloos. Een lap gedrenkt in olijfolie gaf eindelijk een roze kleurtje aan de vlam. De stress van deze designers destijds was enorm, legt Chirkova uit, want falen was geen optie.

3. De kwaliteit van de producten wisselde enorm

Sommige producten uit het oostblok hadden een notoir slechte naam, zoals auto’s. Een uitzondering was de Volga GAZ M21.

Stel je een Rolls Royce-achtige auto, eentje waarmee je ook offroad in Siberië de wegen te lijf kunt. Natuurlijk vooral voor apparatsjik. Er is zelfs een Russische film (Watch out for the automobile, 1966) waarin een soort Robin Hood deze auto’s steelt van corrupte officials en de opbrengst verdeelt onder de armen.

En kledingdesign… die bestond eigenlijk niet. Dat werd anders opgelost: een op de vier vrouwen gebruikte stoffen met een design van Vera Sklyarova, een Russische textielontwerpster. Vandaar de populariteit van de beroemde bloemetjesjurk in Sovjet-Rusland. Kledingtijdschriften, naaimachines, stoffen: die werden wel veel geproduceerd.

Muzikanten zullen het moeilijk hebben gehad in een systeem dat niet over de techniek beschikte. Platenspelers waren er wel – maar meestal middelmatig van kwaliteit. Maar die waren nog altijd beter dan de onbespeelbare instrumenten. Zo was er alleen in de Sovjet-Unie de dikke gitaar en basgitaar ineen op de markt (de ‘Oeral’). Te zwaar om vast te houden, te onhandig om twee instrumenten tegelijk te bespelen. Dankzij nota bene de invloed van het leger maakte de productie van radio’s wel een ontwikkeling door.

Als we bij een zwarte telefoon zonder draaischijf staan, legt Chirkova uit dat er telefoons waren die alleen in de Sovjet-Unie bestonden. Je kon alleen gebeld worden door iemand hoog in de Partij. Anderen mochten niet zomaar opnemen, daar waren strenge straffen tegen. Vervelend? Het waren juist statussymbolen. Als je zo’n telefoon in je huishouden had, stelde je wat voor.

De televisie is ook een verhaal apart. De KVN-49 was de eerste betaalbare televisie, en die raakte door zijn afkorting bekend als Kupil, vkluvhil. Ne rabotaet (ik koop hem, ik zet hem aan, hij werkt niet).

Kun je dit de ‘esthetisch technici’ verwijten? Nauwelijks, het economische systeem had te veel beperkingen. De Sovjet-designers wisten wel inventief om te gaan met problemen. Ingenieus was de oplossing om het scherm van de Sovjettelevisie groter te krijgen: een externe, met water gevulde lens werd voor het scherm geplaatst.

Maar er waren ook dingen die daadwerkelijk vernieuwend waren. De opvouwbare bekertjes die je nu koopt bij Bever bleken al massaal in de jaren zestig bij picknicks door Russen gebruikt te zijn. En stofzuigers waren sterk. Ze werden gemaakt in een fabriek die gespecialiseerd was in luchtvaartapparatuur en wapens. In de jaren zestig werd op basis van ruimtevaartdesign de ‘Saturnus’ bedacht: een perfect ronde stofzuiger met een ronde ring eromheen (niet het model hieronder).

En soms speelt toeval ook een rol. Lomo-fotografie is zelfs een wereldwijd begrip geworden. De foto’s van de LOMO LC-A, die de tegenhanger moesten worden van Japanse pocketcamera’s, waren vaag en overkleurd. Maar sommige mensen zagen daar juist iets in. De herontdekking in 1992 was het begin van een wereldwijde beweging, van mensen die geloofden ‘in het wilde weg’ schieten met die vreemde, kleurrijke, soepele camera. Meer op de site van lomography.

Er werd veel ontworpen maar lang niet alles kwam in productie. Een magnetron in de Sovjet-Unie? Ja hoor, die was er al wel. Hipmodieuze kartonnen meubels? Die maakten ze al in 1975. Maar in productie? Dat niet.

4. Je kon in weinig producten je fantasie kwijt

Waar de Russische design echt beroemd mee werd, vertelt Chirkova, was kinderspeelgoed. Bij ons niet bepaald iets waar je als ontwerper ‘naam’ mee kan maken.

Maar de rode designers konden nauwelijks ergens hun fantasie in kwijt en grepen graag hun kans om dat speelgoed te ontwerpen. De beste designers hebben dat gedaan. Veel van dit speelgoed was gemaakt op basis van tekenfilms voor kinderen. Op Youtube staan veel voorbeelden.

5. De erfenis is niet groot maar design is nu springlevend in Rusland

De rondleiding is voorbij maar design staat niet stil in Rusland. Volgens Svetlana Chirkova is er sprake van een nieuwe generatie die zijn eigen plan trekt en zich laat inspireren door de hele wereld.

Een voorbeeld is dit ontwerp van de Moskouse metrokaart. Deze nieuwe designstudio was niet tevreden met de bestaande map en heeft er zelf een ter download aangeboden.

En er zijn nog steeds chocoladerepen en melkpakken die in dezelfde verpakkingen als tachtig jaar geleden in de winkels liggen. Het design van de melk werd in de jaren dertig ontworpen met constructivistische letters en art déco elementen.

Terug naar de beginvraag: wat was nu het leven van een Sovjet-designer in die tijd? Wie kan dat beter beantwoorden dan een designer uit die tijd? De beste designers uit die tijd zijn geinterviewd voor de expositie, zoals Yuri Soloviev, Valeri Akopov, Vladimir Runge, Igor Zaitsev, Svetlana Mirzoyan en Alexander Yermolayev.

De interviews staan op Youtube maar… zijn helaas niet ondertiteld. Dus wie het echt graag wil weten, moet even een cursus Russisch doen. Hopelijk is dat dan wel een mooi vormgegeven cursus.

Met dank aan de medewerking van Svetlana Chirkova en de crew van het Moscow Design Museum.

Meer lezen of kijken

• Moscow Design Museum: Exhibition ‘Red Wealth’
• Russia Beyond the Headlines
• The Guardian
• Popularmechanics
• Moscow Times